Lityumun Jeopolitiği: Küresel Rekabet Ortamında Latin Amerika'da Stratejik Ayrışma

OpenAlex Turkish

21. yüzyılın polikriz çağında, enerji dönüşümü ve ABD-Çin hegemonik rekabetinin kesişim noktasında yer alan lityum, modern jeoekonomik mimarinin en stratejik varlıklarından birine dönüşmüştür. Küresel rezervlerin çoğunluğunu barındıran Latin Amerika’nın ‘Lityum Üçgeni’ (Arjantin, Bolivya, Şili) ve Meksika, beklenen OPEC tipi bölgesel iş birliğini hayata geçirememiş; aksine 2025 yılı itibarıyla devletçi, hibrit ve liberal modeller ekseninde derin bir stratejik ayrışma yaşamıştır. Bu çalışma, söz konusu ayrışmayı ‘Yapısal Sıkışmışlık’ kavramı üzerinden; devlet kapasitesi ve endüstriyel strateji, silahlaşmış karşılıklı bağımlılık ve bölgesel güvenlik kompleksi teorilerini sentezleyen jeopolitik çerçeve ile ekolojik eşitsiz değişim teorisi olmak üzere üç bütünleşik eksende incelemektedir. Çalışmada seçili vakalar, Yapılandırılmış ve Odaklanmış Karşılaştırmalı Vaka Analizi ve süreç takibi yöntemleriyle analiz edilmektedir. Bulgular, küresel lityum piyasasının ‘Bifurkasyon’a uğrayarak Batı ve Çin pazarları arasında bir “jeopolitik prim” farkı oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Arjantin, RIGI rejimiyle ‘Jeopolitik Pivot’ rolü üstlenerek bu süreçten faydalanırken; Şili, ‘Düzenleyici Devlet’ refleksiyle rant maksimizasyonunu önceleyerek yatırım esnekliğini sınırlandırmıştır. Bolivya ve Meksika ise ‘Kapasite Tuzağı’, iç siyasi kilitlenmeler ve USMCA kaynaklı jeopolitik baskılar nedeniyle izole olmuştur. Ayrıca Avrupa Birliği’nin, getirdiği izlenebilirlik standartlarıyla yapısal sıkışmışlığa yeni bir normatif bariyer eklediği ve üretimin yerel su krizleriyle bölgede ‘Yeşil Kurban Bölgeleri’ yarattığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, Latin Amerika’daki lityum politikalarının ideolojik söylemlerden ziyade; devlet kapasitesi, askeri güvenlik öncelikleri ve ekolojik sınırlar arasındaki yapısal sıkışmışlık tarafından şekillendiğini kanıtlamaktadır.