Uluslararası Ceza Hukukunda Evrensellik İlkesi ve Arjantin Mahkemelerinde Adalet Arayan Uygur Türkleri

OpenAlex English

Cezai yargı yetkisi, esas itibarıyla ülkesel niteliklidir. Bununla birlikte devletler, farklı bağlama noktalarına dayanarak, ülke dışında işlenen suçlar üzerinde de yetki iddiasında bulunabilmekte veya “evrensellik ilkesi” çerçevesinde hareket ederek, ceza yasalarının uygulama alanını genişletebilmektedir. Evrensellik ilkesi gereğince; suç sayılan eylem, bir yabancı tarafından, yabancı bir ülkede işlenmiş ve doğrudan devletin ulusal çıkarlarına yönelmemiş olsa da cezai yargı yetkisinin kullanılması söz konusu olmaktadır. Bu durum; eylemin, uluslararası toplumun temel değerlerini ihlal ettiği, böylelikle bütününe yöneldiği varsayımından ve cezasız kalmaması gerektiğinin kabulünden kaynaklanmaktadır. İlkenin, uluslararası adalet ideali bakımından vazgeçilmez niteliği; uzun süredir Çin hükümetinin sistematik ayrımcılığının ve baskısının hedefi olduğu bilinen Uygur Türklerinin, Arjantin Mahkemelerinde süregelen adalet arayışında da kendisini göstermiştir. Nitekim 17 Ağustos 2022 tarihinde Çin yetkilileri hakkında suç duyurusunda bulunulmasıyla başlayan süreç; 18 Haziran 2025 tarihinde, Arjantin Federal Ceza Temyiz Mahkemesi’nin, ülkesinde evrensellik ilkesi çerçevesinde gerçekleşecek bir yargılamanın önünü açan “anıtsal” kararı ile bugünkü aşamaya gelmiştir. Böylelikle evrensellik ilkesi, eylemleri pek çok devlet/uluslararası kuruluş tarafından “soykırım” ve “insanlığa karşı suç” olarak nitelendirilen Çin yetkililerinin yararlandığı cezasızlık ayrıcalığının sona erdirilmesi için tarihi bir fırsat yaratmıştır.