Türkiye’deki Metin Tenkidi Araştırmaları: İddialar, Yöntemler, Güçlü Ve Zayıf Yönler (Genel Ve Teorik Çalışmalar Özelinde)

Turkish

Ülkemizde son otuz senede hadiste metin tenkidi konusunda kitap, li-sansüstü tez ve makale formatlarında toplam üç yüz elliye yakın akademik araştırmanın yapılmış olması ciddi bir ilmî hâsılanın ortaya çıkmasını sağ-lamıştır. Bu sahada yapılacak yeni çalışmalara sağlam bir zemin oluşturması için bu ilmî birikimin birçok açıdan ciddi bir tenkit ve tahliline ihtiyaç du-yulduğu açıktır. Bu kapsamda söz konusu araştırmalar içerik, güçlü ve zayıf yönler, kuramsal ve yöntemsel eksiklikler, önemli boşluklar ve kazanımlar gibi açılardan değerlendirilmelidir. Bu makalede metin tenkidini genel ola-rak inceleyen araştırmalar arasından iki tanesi amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiş ve derinlemesine analize tabi tutulmuştur. Bu çalışmalarda hadisçi-lerin bir haberin sıhhati için isnadı yegâne araç olarak gördükleri, Ehl-i ha-disin tamamının re’ye karşı olduğu, Şâfiî ile birlikte ehl-i sünnete ait hadis usulünde metin tenkidi imkanının ortadan kalktığı gibi iddiaların bulundu-ğu görülmektedir. Ancak eksik/büyültücü tümevarım yoluyla katiyet ifade eden hükümlerin verilmesi, bir konunun bütüncül bir şekilde değerlendiril-memesi, korelasyon ilişkisinin sebep-sonuç ilişkisi olarak okunması, ele alı-nan konuların etraflı bir şekilde incelenmemesi, güçlü delillendirme gerekti-ren konularda yetersiz delil sunulması ve ihtiyatlı bir dil gerektiren husus-larda genellemeci ve kesin bir dil kullanma gibi zayıf yönler ve yöntemsel yanlışlıklar söz konusu araştırmalarda ulaşılan sonuçları tartışmalı kılmak-tadır.