Türkiye’de Siyasi Eleştiri Aracı Olarak Mizah ve Karikatürde Muhalefet Karşıtlığı: Misvak Dergisi Örneği

OpenAlex · Turkish

Türk siyasi tarihinde karikatür, mizahi bir dille siyasi eleştiri aracı olarak var olagelmiştir. Bu varoluş, iktidar karşıtlığı ile muhalif bir çizgide şekillenmiştir. Literatür incelendiğinde siyasi mizaha yönelik yapılan çalışmaların iktidar karşıtlığına odaklanan çalışmalar olduğu görülmektedir. Karikatüre muhalif kimlik kazandıran çizginin ruhu mu, içinde bulunulan dönemin siyasi etkisi mi, yoksa karikatürün sunulduğu yayın organının ideolojik çizgisi midir? Karikatürün Türkiye tarihindeki yolculuğuna bakıldığında içinde bulunulan dönem ile yayım mecrasının sahip olduğu ideolojik çizginin karikatüre kimlik kazandırdığı görülmektedir. Çizgi ve mizah yoluyla eleştiri gücünü ruhunda taşıyan karikatür, bu gücü okur nezdinde çoğu kez de siyasi iktidara karşı kullanması nedeniyle elde etmekte ve “muhalif” olarak değerlendirilmektedir. Karikatürün Türk siyasi tarihindeki yerinin ele alındığı bu çalışmanın amacı, az rastlanan muhalefet karşıtlığının örneklerinden biri olan Misvak Dergisinin yayın anlayışının dönemsel olarak farklılaşıp farklılaşmadığının ortaya konulmasıdır. Misvak Dergisi’nin 2023 Cumhurbaşkanlığı Seçimi öncesinde, 01-30 Nisan tarihleri arasındaki sosyal medya paylaşımlarının incelendiği, göstergebilimsel analiz ve söylem analizinin yöntem olarak tercih edildiği çalışmada elde edilen bulgular, derginin politikanın yanında dini ve kültürel konularda da yaptığı tüm paylaşımlarının muhalefet partilerini hedef aldığı ya da iktidar partisinin icraatlarının tanıtımı odaklı olduğunu ortaya koymaktadır. Karikatürlerde dış görünüşleriyle de hicvedilen Millet İttifakı üyesi partilerin temsilcileri, “teröristlerle iş birliği yapmak”, “dini değerleri ayaklar altına almak”, “ülkeyi yönetme ehliyeti olmamak”, “halkı kandırmak”, “sahtekar ve ilkesiz olmak”, “dış güçlerin piyonu olmak” gibi ithamlara hedef olduğu belirlenmiştir.