Dijital Sosyal Sermaye: Yapay Zekâ Destekli Uygulamaların Göçmen Entegrasyonundaki Rolü ve Sınırları

English (OpenAlex)

Bu çalışma, göç sosyolojisi ile dijitalleşme çalışmalarının kesişiminde yer alan yapay zeka (YZ) destekli göçmen entegrasyon uygulamalarını eleştirel bir perspektiften incelemektedir. Araştırmanın temel sorusu şudur: Yapay zeka uygulamaları, göçmen entegrasyonunda bürokratik engelleri aşan bir fırsat penceresi mi sunmakta, yoksa yeni eşitsizlikler üreten bir "dijital kafes" mi oluşturmaktadır? Bu soruya yanıt vermek amacıyla beş farklı yapay zeka uygulaması ampirik vaka analizi yöntemiyle incelenmiştir: Ekonomik entegrasyon bağlamında beceri eşleştirme platformu SkillLab, sosyal entegrasyon bağlamında anlık tercüme platformu Tarjimly, kurumsal entegrasyon bağlamında hukuki danışmanlık chatbotları (MigrantHelp), mekânsal entegrasyon bağlamında algoritmalı iskân sistemi Refugees.AI ve eğitim entegrasyon bağlamında dijital eğitim platformu Kiron. Bulgular, söz konusu uygulamaların diploma fetişizmini aşma, bilgi asimetrisini giderme ve kaynak dağılımını optimize etme gibi önemli katkılar sunduğunu ortaya koymaktadır. Ancak aynı bulgular, bu teknolojilerin dijital uçurumu derinleştirme, zorunlu rıza paradoksu aracılığıyla göçmenlerin mahrem verilerini sisteme dahil etme ve "işlev kayması" riski taşıyan gözetim altyapıları oluşturma eğiliminde olduğuna da işaret etmektedir. Çalışma, Bourdieu'nün sermaye teorisi, Foucault'nun biyopolitika kavramı, Weber'in demir kafes metaforu ve Goffman'ın damgalanma kuramı gibi klasik sosyolojik çerçevelerden yararlanarak "algoritmik sermaye" kavramını önerir ve teknolojik çözümcülüğün entegrasyon politikalarını depolitize etme riskini mercek altına alır. Sonuç olarak yapay zekanın, sosyal adalet ve hak temelli yaklaşımın yerini alamayacak ancak bunları güçlendirebilecek tamamlayıcı bir araç olarak konumlandırılması gerektiği savunulmaktadır.