Trafik kazaları ve halk sağlığı: 2009–2023 yılları kesintili zaman serisi ve panel bulgularına dayalı önlenebilir ölüm tahminleri

OpenAlex · Turkish

Bu çalışma, 2009–2023 döneminde Türkiye’de karayolu trafik kazalarına bağlı ölümlerin ve yaralanmaların halk sağlığı yükünü nicel olarak ortaya koymayı amaçlamaktadır. Özellikle 2015 yılındaki tanımsal değişiklik (30-gün standardı) ve 2020’deki COVID-19 pandemisi şoku, kesintili zaman serisi (KZS) yaklaşımıyla incelenmiştir. Bağımlı değişken olarak milyon nüfus başına ölüm (DPM, log-dönüşümlü) kullanılmış; Newey–West standart hatalarıyla tahmin edilen segmentli OLS modeline seviye ve eğim kırılmaları dahil edilmiştir. Artık yapısı ACF/PACF ve Ljung–Box testleriyle değerlendirilmiş; karşı-olgusal ölümler 2012–2019 eğiliminden türetilmiştir. Bulgular, 2015’te anlamlı bir düzey artışı (+0.89 log-DPM, p