Çanakkale Cephesinde Fırtına, Sel ve Don: 26-29 Kasım 1915 Felaketi

Turkish

Çanakkale Cephesi, 1915 sonbaharında kanlı bir siper çıkmazı halindeyken 26-29 Kasım 1915 tarihleri arasında yaşanan olağanüstü hava muhalefeti, her iki orduyu da etkileyen “tarafsız bir düşman” olarak ortaya çıkmıştır. Bu makale, üç gün süren şiddetli fırtına, sağanak yağmur, sel ve ardından gelen ani don olayının Müttefik ve Osmanlı kuvvetleri üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Harp cerideleri, resmî kayıtlar, zayiat istatistikleri ve asker günlükleri gibi birincil kaynaklara dayanarak felaketin askerî ve insanî boyutlarını analiz etmektedir. Müttefik tarafında, özellikle Suvla’da lojistik hatlar çökmüş, siperler sular altında kalarak boğulmalara yol açmış ve ani donma “Donmuş Ayak Günü” olarak hatırlanan kitlesel zayiata neden olmuştur. Müttefik kayıtları 7.900’den fazla donma/siper ayağı vakası ve 270’in üzerinde donarak ölüm raporlamıştır. Osmanlı tarafında da Azmak Deresi ve Anafarta Ovası’nda benzer trajediler yaşanmış, askerler bataklıkta veya siperlerde can vermiş ve ciddi zayiat verilmiştir. Osmanlı resmî kayıtları 556 askerin (donma, boğulma ve kayıp) etkilendiğini belirtse de arşiv kayıtları ve harp cerideleri bu sayının daha yüksek olabileceğini göstermektedir. Bu felaket, binlerce askeri muharebe dışı bırakarak doğanın savaş koşullarındaki belirleyici rolünü göstermiştir. Birçok asker ayak, kol, el veya parmak gibi uzuvlarını yitirmiştir. Bununla birlikte binlerce asker, artık savaş gücü olarak kullanılamaz derecede hastalanmıştır.