Farklı Meslek Gruplarının Vergi Algılarına Yönelik Metaforlar

OpenAlex · Turkish

Bu çalışma, bireylerin vergiye ilişkin bilişsel ve duyuşsal temsillerini metaforik anlatımlar yoluyla inceleyerek, vergi bilinci ve gönüllü vergi uyumu davranışlarını şekillendiren sosyo-psikolojik belirleyicileri analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma deseniyle yapılandırılan bu çalışmada, farklı meslek gruplarına mensup katılımcılardan “vergi” kavramına ilişkin metafor üretmeleri istenmiş, elde edilen 1.251 metafor içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda metaforlar 12 tematik kategori altında sınıflandırılmış; bu metaforların %67,1’i olumlu, %32,9’u ise olumsuz olarak kodlanmıştır. "Su" metaforu (f=45, %3,60) en yaygın kullanılan metafor olarak öne çıkmaktadır. Olumlu metaforlar, vergiyi kamu hizmetlerinin sürdürülebilir finansmanı ve toplumsal refahın temini açısından işlevsel ve meşru bir mali araç olarak konumlandırırken; olumsuz metaforlar, verginin birey üzerindeki mali yükü, adalet algısındaki kırılmalar ve devletle kurulan güven ilişkisindeki zafiyetlere işaret etmektedir. Bulgular, eğitim düzeyi arttıkça olumlu vergi algılarının güçlendiğini, ileri yaş gruplarında ise olumsuz metafor kullanımının belirgin şekilde arttığını göstermektedir. Mesleki düzeyde yapılan değerlendirmelerde, kamu sektörü çalışanlarının vergiyi kamu hizmetlerinin finansmanına katkı olarak benimsediği; özel sektör çalışanları ve serbest meslek sahiplerinin ise mali yük ve adil paylaşım konularında eleştirel tutum sergilediği görülmektedir. Elde edilen bulgular, vergiye ilişkin toplumsal algıların yalnızca ekonomik rasyonaliteyle değil, aynı zamanda kültürel, psikolojik ve sektörel faktörlerle birlikte şekillendiğini ortaya koymakta; maliye politikalarının tasarımında bu çok boyutlu yapının dikkate alınmasının önemini vurgulanmaktadır.