"Eskici" Anlatısının yazınsal göstergebilim kuramı çerçevesinde çözümlemesi

Turkish

Türk Edebiyatı’nda anlatı geleneği destanlara dayanmaktadır. Dede Korkut Hikâyelerinden beslenen Türk hikayeciliği 19.yüzyıl sonlarında yeni bir boyut kazanmaya başlamıştır. 20.yüzyıl Türkiye’sinde ise Türkçeyi büyük bir ustalıkla kullanan Refik Halid Karay modern Türk hikayeciliğinin kurucularından biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Türk edebiyatına kazandırılan kısa hikâyelerde toplumsal sorunlar, Anadolu, Anadolu insanı, gurbet, vatan özlemi, günlük yaşam vb. dönemin özelliklerini yansıtan konular yer tutmaktadır. Hikayelerin kaynağı çoğunlukla gerçek hayatın ta kendisidir. Bu öykülerin ortak özellikleri arasında modern öykünün gerektirdiği şekilde belli bir plan dahilinde giriş, gelişme ve sonuç düzeninde yazıldıkları ve karakterlerin olay örgüsü içinde diğer eyleyenlerle olan ilişkisine dayalı bazı değişimler geçirdiğini söylemek mümkündür. Refik Halid Karay, hikayelerinde coğrafya ve insan ilişkisini belirgin biçimde vurgular. Bu ilişkinin vurgulandığı hikayelerden biri de inceleme nesnesi olan “Eskici” hikayesidir. Bu çalışmanın temel amaçlarından biri, Karay’ın anlatısının oluşmasına katkıda bulunan kişi, zaman ve uzam gibi anlatıyı oluşturan ögelerin göstergebilim yöntemiyle çözümlenmesidir. Diğer amaç ise konuya ilgi duyan araştırmacılara göstergebilimsel bir bakış açısıyla okumanın nasıl gerçekleştirileceğine dair uygulamalı bir yöntem önerisi sunmaktır. Çözümlemede izlenecek yol, anlatıların anlam evreninin oluşmasına katkıda bulunan betisel, anlatısal ve konusal anlam düzeylerindeki oluşturucu ögeleri belirlemek ve ortaya çıkarmaktır. Her bir anlam düzeyi önce kendi içinde, göstergebilimin sunduğu olanaklar çerçevesinde, incelenecek olup, sonra bu farklı anlam düzeylerinin birbirine eklemlenerek anlatıyı nasıl anlamlı bir bütün haline getirdiği tartışılacaktır.