Camilerde evrensel tasarım ilkelerinin tasarımcı görüşlerine dayalı olarak SWARA yöntemiyle değerlendirilmesi

Turkish

1980’li yıllarda Ronald Mace tarafından geliştirilen ve yedi ilkeden oluşan evrensel tasarım kavramı, ürün ve çevrelerin tüm kullanıcılar için erişilebilir olmasını amaçlayan kapsayıcı bir yaklaşımdır. Kullanıcı çeşitliliğini tasarımda temel kriter olarak ele alan bu anlayış, ibadet yapıları gibi farklı kullanıcı gruplarını barındıran mekânlarda da önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, camilerde evrensel tasarım ilkelerinin önem sıralamasını belirlemek amaçlanmıştır. Evrensel tasarım ilkeleri literatür taramasıyla anlatılmış ardından Türkiye’den seçilen üç cami üzerinde yapılandırılmış gözlem formu ile vaka analizleri gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda camilerde evrensel tasarım ilkelerinin farklı düzeylerde uygulandığı ve kriterlerin önem derecelerinin değişiklik gösterdiği belirlenmiştir. Bu nedenle, kriter ağırlıklarının belirlenmesi amacıyla SWARA (Step-Wise Weight Assessment Ratio Analysis) yöntemi kullanılmıştır. Mimarlar ve iç mimarlardan oluşan elli kişilik gruba uygulanan anket sonuçları SWARA yöntemiyle analiz edilerek evrensel tasarım ilkelerinin kullanım öncelikleri sıralanmıştır. Farklı kullanıcı gruplarının eşit erişimini sağlamaya odaklanan eşit kullanım ilkesi, analiz sonuçlarında diğer kriterlere oranla açık bir farkla en yüksek önceliğe sahip tasarım ilkesi olarak öne çıkmıştır. Çalışma, camilerde evrensel tasarım ilkelerinin önem sırasının tasarımcı görüşleri doğrultusunda belirlenebileceğini ve SWARA yöntemiyle bu kriterlerin ağırlıklandırılarak sıralanmasının mümkün olduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen sıralamanın, cami tasarımlarında kullanıcı odaklı ve erişilebilir mekân çözümleri geliştirilmesine katkı sağlaması amaçlanmaktadır.