DİJİTAL EKONOMİ PARADİGMASI: KAVRAMSAL ÇERÇEVE, YAPISAL ÖZELLİKLER VE MAKRO EKONOMİK DÖNÜŞÜM

Turkish

Bu çalışma, dijital ekonomi paradigmasını kavramsal, yapısal ve makroekonomik boyutlarıyla ele alarak, dijitalleşmenin iktisadi sistemler üzerindeki dönüştürücü etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişmeler; üretim, dağıtım, tüketim ve yönetişim süreçlerini köklü biçimde yeniden şekillendirmiş, veriyi stratejik bir üretim faktörü haline getirmiştir. Dijital ekonomi, yalnızca teknolojik bir dönüşüm değil; aynı zamanda yeni iş modelleri, rekabet yapıları ve değer yaratma mekanizmalarıyla karakterize edilen bütüncül bir iktisadi dönüşüm sürecini ifade etmektedir. Çalışmada, dijital ekonomi kavramının literatürdeki farklı tanımları ve yaklaşımları sistematik biçimde ele alınmakta; veri ekonomisi, platform ekonomisi, dijital para sistemleri ve siber-fiziksel altyapılar gibi temel bileşenler açıklanmaktadır. Bunun yanı sıra dijital ekonominin ölçülmesine ilişkin metodolojik sorunlar ve geleneksel milli gelir hesaplama sistemlerinin sınırlılıkları tartışılmaktadır. Dijital faaliyetlerin büyük ölçüde maddi olmayan varlıklara dayanması, dijital ekonominin makroekonomik göstergelere eksik yansımasına neden olmaktadır. Çalışmanın önemli bir boyutu, dijital ekonominin iktisadi büyüme, istihdam yapısı, gelir dağılımı ve beşerî sermaye üzerindeki etkileridir. Otomasyon, yapay zekâ ve algoritmik üretim süreçleri, beceri yapısında dönüşüm yaratırken; dijital eşitsizlik ve dijital bölünme risklerini de beraberinde getirmektedir. Bu çerçevede çalışma, dijital dönüşümün kapsayıcı politikalarla desteklenmediği durumda ekonomik ve sosyal eşitsizlikleri derinleştirebileceğini vurgulamaktadır. Türkiye özelinde yapılan değerlendirmede; dijital altyapı, Ar-Ge harcamaları, e-devlet uygulamaları ve beşerî sermaye göstergeleri incelenmekte, Türkiye’nin dijital ekonomide kaydettiği ilerlemeler ve yapısal sınırlılıklar ortaya konulmaktadır. Çalışma, Japonya kaynaklı Toplum 5.0 yaklaşımını Türkiye bağlamında ele alarak, insan merkezli ve sürdürülebilir bir dijital kalkınma stratejisinin gerekliliğini savunmaktadır. Sonuç olarak dijital ekonomi, Türkiye için yalnızca büyüme aracı değil; kalkınma paradigmasının dönüşümünü temsil eden stratejik bir politika alanı olarak değerlendirilmektedir. Anahtar Kelimeler: Dijital Ekonomi, İktisadi Büyüme, Veri Ekonomisi, Platform Ekonomisi, Dijital Dönüşüm, Toplum 5.0, Beşerî Sermaye, Dijital Eşitsizlik, Makroekonomik Dönüşüm