ŞERİF EL-MURTAZA’NIN KOZMOLOJİK GÖRÜŞLERİ

Turkish

Büveyhîler dönemininde yaşamış Şîa-İmâmiyye ekolünün ahbarî-usûlî mücadelesinde usûlî cenahında yer alan “el-Murtazâ” lakaplı Ebu’l-Kâsım Ali b. el-Hüseyin (ö. 436/1044) önemli bir kelâmcıdır. el-Murtazâ Allah’ın varlığın kanıtlamak için âlemin anlaşılmasına vurgu yapmaktadır. Ona göre kozmosdaki düzen ve detay onları var eden bir gücün varlığına işaret etmektedir. Kozmoloji fiziksel bir mekân olmakla beraber aslında Tanrı’yı ispatlama mekanıdır. Kelâm kozmolojisine göre cevher ve arazlardan oluşan âlem kadîm değildir. Âlem ile Tanrı arasında öncelik-sonralık bakımından zamansal bir ayrım vardır. Âlemin Tanrı’ya önceliği düşünülemez. el-Murtazâ bu ana fikir çerçevesinde âlemin cevher, araz, cisim gibi unsurlarını detaylı bir şekilde tanıtmaktadır. Kozmolojik tespitlerini Allah’ın zatından soyutlayarak onların maddi özelliklerine vurgu yapmaktadır. el-Murtazâ âlemin sonradan yaratılmış olduğuna vurgu yaparak seviyeli bir dil ile kozmolojik konuları incelemektedir. el-Murtazâ âlemin ezeliliğini savunan felsefecilere karşı ciddi bir direnç göstermiştir. Bu makale onun dakîku’l-kelâm bağlamında kozmolojik görüşlerini konu edinmektedir. Nitel araştırma yöntemi ile müellifin temel eserleri üzerinden bir literatür taraması ve içerik analizi yapılarak kozmolojiye dair görüşleri tespit edilmiştir. Bu bağlamda yazarın cevher, araz ve cisim hakkındaki görüşleri analiz edilmektedir. Müellifin evren hakkındaki dakik incelemelerindeki esas hedefi ulûhiyetin tenzihi için argüman toplamaktadır. Makalede, el-Murtazâ’nın kozmolojik görüşlerinin Mu‘tezilenin görüşleri ile olan benzerlikleri ve ayrılıkları ile Allah’ın ulûhiyetiyle bağdaşmayacak yorumlara karşı geliştirdiği argümanları detaylandırılmaktadır.