Roma Hukukunda Üst Hakkının (Superficies) Ortaya Çıkış Nedenleri

English (OpenAlex)

Roma hukukunda superficies (üst hakkı), bir başkasına ait arazi üzerinde yer alan veya inşa edilen binanın bir bedel karşılığında kullanılmasına imkân sağlayan, devredilebilen ve miras yolu ile geçebilen sınırlı ayni haktır. Hakkın ortaya çıkışı ve sınırlı ayni hak olarak kabulü; hukuki, ekonomik ve sosyal olarak nitelendirilebilecek birçok nedenin etkisiyle gerçekleşmiştir. Üst hakkının ortaya çıkış nedenlerinden ilki, Roma mülkiyet hukukuna ait temel ilkelerden olan “superficies solo cedit”in uygulanmasının yarattığı sorunlardır. Nedenlerden bir diğeri, Roma toplumunun önemli bir kısmının ekonomik olarak zayıf bir konumda bulunması, konut ve işyeri ihtiyaçları karşısında kamu arazilerinin vatandaşlar arasındaki dağılımında görülen adaletsizliktir. Bunlar dışında, devlete veya özel kişilere ait arazilerin veya bu araziler üzerindeki binaların kullanımında taraflar arasındaki hukuki ilişki tespit edilirken var olan kurumların yetersiz kalması da hakkın ortaya çıkışında etkili olmuştur. Bütün bu sebepler sonucunda, arazi ile arazinin üzerini kullanan kimse arasında da bir hukuki ilişkinin kurulması gerektiği düşüncesi gelişmeye başlamıştır. Başlangıçta binayı kullanan kimseye praetor tarafından interdictum de superficiebus koruması sağlanmış, Iustinianus Dönemi’nde ise bir ayni dava olan actio de superficie’nin tanınmasıyla birlikte üst hakkı sınırlı ayni hak konumuna ulaşmıştır.