Peride Celal’in Ankara’sı: Bir İdeolojinin Simgesel Haritası

Turkish

Bu makalede, Peride Celal’in 1939 yılında İkdam gazetesinde yayımladığı “Ankara Notları” ile 1963’te yayımladığı Gecenin Ucunda isimli romanı merkeze alınarak yazarın Ankara’ya dair kanaatleri değerlendirilmiştir. Peride Celal’in hayatı ile Cumhuriyet’in kuruluş süreci arasındaki paralellikten hareketle, onun sanatında modernleşme ideolojisiyle kurduğu yakın ilişkiye dikkat çekilmiştir. “Ankara Notları”nda, Ankara’nın genel fiziki çevresine ve sosyal hayatına dair intibalarla resmî kurumlardan (İsmet Paşa Kız Enstitüsü ve Cebeci Konservatuvarı) söz eden Celal’in Ankara’ya dair millî romantik bir bakış açısı geliştirdiği yönünde tespitlerde bulunulmuştur. Gecenin Ucunda adlı romanında ise Ankara’nın mekân olarak temsili, karakterlerin psikolojik durumuyla ilişkili olarak incelenmiştir. Romanın başkişisi Macide’nin İstanbul ve Ankara arasında yaşadığı gerilimden hareketle Ankara’nın Macide için yalnızca coğrafi değil, aynı zamanda ideolojik ve kültürel anlamda bir sığınak vazifesi gördüğü tespit edilmiştir. Romanın bilinç akışı ve geriye dönük kurgu (analepsis) ile ilerlemesi, Macide’nin geçmiş ile şimdi arasındaki zihinsel çatışmalarını görünür kılmıştır. Romanda Hüsnü Bey ve Işık ailesindeki karakterler aracılığıyla Cumhuriyet’in kurucu idealleri ile bunların zamanla uğradığı erozyon arasındaki çelişki vurgulanmıştır. Bu bağlamda Gecenin Ucunda, bireysel bir aşk hikâyesinden öte, dönemin ideolojik ve kültürel dönüşümlerini şehir-mekân ilişkisi üzerinden tartışan bir roman olarak öne çıkar. Aralarında yaklaşık çeyrek asırlık bir zaman farkı bulunan bu iki metinden hareketle Peride Celal’in zaman içinde Cumhuriyet ideallerine dair zihinsel dönüşümü hakkında yorumlar yapılmıştır.