Lefebvre’nin “Mekânın Üretimi” Teorisi Çerçevesinde Okmeydanı’nın Değerlendirilmesi

Turkish

Bu çalışma, Henri Lefebvre’nin mekânın üretimi teorisi ışığında, Osmanlı döneminde Okmeydanı’nın fiziksel, sosyal ve sembolik dönüşümünü ele almaktadır. Fatih Sultan Mehmed’in İstanbul’un fethi sonrası Okmeydanı’nı okçuluk ve dini ritüeller için vakfetmesiyle başlayan süreç, bölgenin kutsal bir mekân, askerî alan, şenlik ve ziyafet gibi çeşitli işlevler üstlenmesiyle şekillenmiştir. Fatih Sultan Mehmed’in kuşatma sırasında Okmeydanı’nı harekât merkezi olarak kullanması ve fetihten sonra burayı dua ve okçuluk faaliyetlerine tahsis etmesi, mekânın sembolik ve stratejik önemini artırmış-tır. İslam’ın okçuluğa verdiği dini önem, meydanı kutsal bir yer haline getirmiştir. Bu, dini ritüeller ve kemankeşler tarafından oluşturulan menzil taşları ile güçlenmiştir. III. Ahmed döneminde Okmeydanı, büyük çaplı şenliklere ev sahipliği yapmış ve zamanla sosyal ve sportif etkinlikler için bir alan olarak işlev görmüştür. Osmanlı okçularının eğitim merkezi olan Okmeydanı, teknolojik gelişmelerle ateşli silahların ön plana çıkmasıyla askerî depo ve eğitim alanına dönüşmüştür. Cumhuriyet dönemiyle birlikte Okmeydanı’nın korunmasına yönelik girişimlere rağmen, alan modern anlamda spor, sosyal etkinlik ve yerleşim alanı olarak dönüşüm geçirmiştir. Okmeydanı’nın tarihi boyunca, temsil edilen mekân, yaşanan mekân ve temsil mekânları arasında sürekli bir etkileşim görülür. Bu bağlamda mekân, toplumsal dinamiklerle sürekli olarak yeniden üretilmiş ve dönüştürülmüştür. Okmeydanı, Osmanlı’nın dini ve askeri mirasını barındıran, toplumsal ilişkiler ve ideolojik temsillerin iç içe geçtiği bir hafıza mekânı olarak önemini sürdürmüştür.