Arap Nahiv İlminde Genel ve Özel Makāsıd: Dilsel Miras Işığında Betimleyici ve Analitik Bir İnceleme

OpenAlex English

Bu araştırma, Arap nahiv ilminin genel ve özel makāsıdlarını (amaç ve gayelerini) klasik dil mirası ışığında kapsamlı biçimde inceleyen özgün bir çalışmadır. Çalışmanın temel amacı, nahiv ilminin yalnızca kurallar bütünü olmadığını; aksine, dilin anlam boyutunu, kültürel derinliğini ve iletişimsel işlevini düzenleyen maksat temelli bir sistem olduğunu ortaya koymaktır. Araştırma, “nahiv ilminin tıpkı usûl-i fıkıhtaki makāsıd sistemi gibi kendi içsel amaç yapısına sahip olup olmadığı” sorusuna yanıt aramaktadır. Çalışmada, klasik nahiv kaynakları betimleyici ve çözümleyici yöntemlerle incelenmiş; nahiv âlimlerinin açık ifadeleri ve dolaylı göndermeleri üzerinden bu ilmin temel maksatları kavramsal düzeyde ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, nahiv maksatlarının iki ana düzeyde sınıflandırılabileceğini göstermektedir: Genel maksatlar, dilin bütünlüğünü koruma, hatadan arındırma, Kur’ân ve sünneti doğru anlama, Arap kimliğini muhafaza etme ve edebî üretimi destekleme gibi evrensel hedefleri kapsar. Özel maksatlar ise anlamın açıklığı (ifade), belirsizliğin giderilmesi (emnü’l-lebs), ses ve yapı uyumu (ittibâ‘), kısalık ve yeterlilik (istiğnâ), benzerlik ve paralellik (müşâbehe, müşâkele) gibi dilsel ilkelere dayanmaktadır. Araştırma sonuçlarına göre klasik nahiv âlimleri bu maksatların çoğunu bilinçli olarak benimsemiş ancak bunları sistematik biçimde sınıflandırmamışlardır. Bu nedenle çalışma, “Nahiv Makāsıdı” adlı yeni bir araştırma alanı önererek Arap dil bilimlerinde işlevsel ve maksat temelli bir yaklaşımın geliştirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Bu yaklaşım, özellikle Arapçayı yabancı dil olarak öğrenenler için gramer öğretimini anlam merkezli, amaca dayalı ve pedagojik olarak daha etkili hale getirecektir. Sonuç olarak araştırma hem teorik hem uygulamalı düzeyde Arap dil bilimine özgün bir katkı sunmakta ve çağdaş eğitim bağlamında nahiv öğretiminin yeniden yapılandırılması için bilimsel bir dayanak oluşturmaktadır.