20. Asır Başlarında Tesettür Ayetlerine Farklı Yaklaşımlar: Nazire Zeynüddin (1908–1976)- Mustafa el-Galâyînî (1885-1944)

Turkish

19. asır sonları ve 20. asır başlarında Arap-İslam dünyasında modernleşme ve sömürgecilik deneyimleri açısından önemli değişimler gerçekleşmiştir. Bu dönemde kadının toplumsal konumu, eğitim hakkı, özgürlüğü, kamusal görünürlüğü ve tesettürü gibi pek çok konu entelektüel çevrelerde ve dinî otoriteler arasında tartışmalara yol açmıştır. Kadın ile ilgili meseleler içinde Müslüman kadının tesettürü, gündemi meşgul eden önemli olgulardan biri olmuş ve Müslüman kadın konusunda talep edilen değişim ve dönüşümün önemli bir yansıması olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda Nazire Zeynüddin (1908-1977) kaleme aldığı es-Sufûr ve’l-hicâb (1928) adlı eseriyle dikkat çekmektedir. O bu eserinde Kur’an’ı merkeze aldığını söyleyerek kadınların tesettür biçimini yeniden yorumlamıştır. Onun yaklaşım biçimi, ilgili ayetlerin modernist-feminist bir okumasını yansıtmaktadır. es-Sufûr ve’l-hicâb, bir taraftan pek çok entellektüel tarafından övgüyle karşılanırken diğer taraftan muhafazakar ulemanın tepkisini çekerek eleştiri konusu olmuş ve adeta toplumsal bir mesele haline gelmiştir. Onun muhafazakâr ulema ile yaşadığı polemikler dönemin tesettür tartışmasını anlamak açısından önem taşımaktadır. Bu bağlamda Mustafa el-Galâyînî (ö. 1944) kaleme aldığı Nazarât fî Kitâb es-Sufûr ve’l-hicâb adlı eseri ile Zeynüddin’in eserine tepkisini ortaya koymuştur. Galâyînî, bu çalışmasında Zeynüddin’in Kur’an ayetlerine yaklaşımını eleştirmiş; onu klasik tefsir geleneğinden sapmak ve dinî sınırları zorlamakla itham etmiştir. Galâyînî’nin tepkisi, yalnızca bireysel bir eleştiri olarak değil, aynı zamanda Zeynüddin’in eserinin nasıl karşılandığını anlamak ve muhafazakâr ulemanın tepkilerini tespit etmek açısından önemli bir referans noktasıdır. Bu çalışmada dönemin sosyal ve entelektüel bağlamında Zeynüddin ve Galâyînî’nin örtünme ayetlerine yaklaşımları çerçevesinde ortaya çıkan polemik ele alınmıştır. Çalışmanın amacı Zeynüddin’in tesettür hakkında Ahzâb Sûresi 59. ayet ve Nûr Sûresi 31. ayeti nasıl yorumladığını ve tesettür pratiğini nasıl yeniden inşa ettiğini, bu yeni inşa biçimine ve Zeynüddin’in Kur’an’a yaklaşımına Galâyînî’nin tepkisini ortaya koymaktır. Çalışmada, Zeynüddin’in tesettür yorumlarını ve Galâyînî’nin karşıt görüşlerini analiz ederken tasvir edici, yorumlayıcı ve karşılaştırmalı bir yöntem benimsenmiştir. Sonuç olarak Zeynüddin, tesettür pratiğinin değişebileceğini savunarak tesettürü, zamana ve şartlara göre değişebilen ve sınırları esnetilebilen bir “giyim tarzı” olarak değerlendirmiştir. Bu yorumuyla Zeynüddin, kadının İslam’daki/Kur’an’daki “gerçek” yerini göstermek veya tesettürün “gerçek mahiyetini ortaya koymak”tan öte önerdiği giyinme biçimiyle doğulu kadını Batılı değerler sistemi içinde bir yerde konumlandırmış olmaktadır. Galâyînî ise Zeynüddin’in eserindeki metodolojik hatalara dikkat çekerken onun yorumları toplumsal düzen ve fitne kapısını kapatmak merkezinde şekillenmiştir. Zeynüddin için zamana ve şartlara göre sınırları esnetilebilecek bir giyim tarzı olarak yorumlanan tesettür, Galâyînî için ahlâkî ve toplumsal düzen vurgularıyla sınırları esnetilmesine izin verilmeyen bir emirdir. Son tahlilde çalışmanın ilgili dönemin tesettür polemiği çerçevesinde, Kur’an’ın “yeniden” yorumlanma girişimlerini, buna karşı gelişen tepkileri ve tesettür ayetlerine getirilen farklı yorumları anlamaya katkı sağlayacağı ön görülmektedir.