Türkiye’de Yabancı Yatırımcı Oranının Belirleyicileri: VAR Modeli ile Borsa Endekslerine Dayalı Bir Analiz

Turkish

Yabancı portföy yatırımları, gelişmekte olan ülkelerde finansal piyasaların derinleşmesi, likiditenin artması ve ekonomik istikrarın sağlanması açısından kritik bir rol oynamaktadır. Bu çalışmada, Türkiye’de Borsa İstanbul’da işlem gören BIST30, BIST50 ve BIST100 şirketlerinde yabancı yatırımcı oranını etkileyen makroekonomik ve finansal faktörler, 2009:01–2024:06 dönemi için Vektör Otoregresif (VAR) modeli ile analiz edilmiştir. Çalışmada üç farklı bağımlı değişken kullanılarak toplam dokuz model tahmin edilmiştir. Model performans kriterleri dikkate alınarak en iyi sonuçları veren “yabancı yatırımcı oranı” değişkeni üzerinden analizler detaylandırılmıştır. Bulgular, BIST30 ve BIST50 şirketlerinde yabancı yatırımcı oranının döviz kuru, CDS primi ve borsa endeksine anlamlı tepkiler verdiğini göstermektedir. Ancak BIST100 şirketlerinde ülke risk primi (CDS), diğer değişkenlere kıyasla daha baskın bir açıklayıcı değişken olarak öne çıkmaktadır. Bu durum, daha küçük ölçekli firmaların yer aldığı BIST100 grubundaki yabancı yatırımcıların, Türkiye'nin makro-finansal risklerine karşı daha hassas davrandığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, varyans ayrıştırma analizleri, tüm endeks gruplarında borsa performansı ve döviz kurunun yabancı yatırımcı oranı üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular, yabancı yatırımcı davranışlarının endeks gruplarına göre farklılık arz ettiğini ve CDS gibi risk göstergelerinin etkisinin şirket segmentine göre değiştiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, yatırım ortamının sürdürülebilirliğini sağlamak için ülke riskini azaltıcı yapısal reformlara ağırlık verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.