Cumhuriyet Düşüncesinin Felsefi Temelleri Hakkında Bir İnceleme

OpenAlex Turkish

Cumhuriyetçilik düşüncesi, Antik Dönem Yunan dünyasından beri insanlık tarihinde var olmuş bir doktrindir. Özellikle Platon ve Aristoteles tarafından ortaya atılmış olan insanın sosyal ve siyasal bir varlık olduğu şeklindeki önerme, cumhuriyetçilik düşüncesinin de doğmasına neden olmuştur. Temel olarak halkın kendi koyduğu yasalara tabi olarak yurttaşlık vasfına erişmesini öngören cumhuriyetçilik düşüncesi, bireysel istek ve arzulardan ziyade genelin isteklerinin peşinden koşulması gerektiğini iddia eder. Buna göre bireysel yararlar ön plana çıktığın ideal bir düzenden bahsedilemez. Bunun yerine yurttaşların genelinin ortak yararlarının peşinden koşulması gereklidir. İdeal bir düzen ancak bu şekilde var olabilir. Cumhuriyetçilik düşüncesinin başka bir temel ilkesi de özgürlük kavramıdır. Özellikle liberal düşünürler tarafından ortaya atılan pozitif ve negatif özgürlük ayrımının yanında başka bir yol olduğunu iddia eden cumhuriyetçilik düşüncesinin savunduğu özgürlük anlayışına cumhuriyetçi özgürlük veya siyasal özgürlük adı verilebilir. Bu özgürlük anlayışına göre bir yurttaş ancak ve ancak toplumun ortak yararına göre eylemde bulunup, kendi koymuş olduğu kurallara uyduğu ölçüde özgür olabilir. Aksi halde köle olmaktan kurtulamaz. Cumhuriyetçilik düşüncesinin temelinin Aristoteles tarafından ortaya atıldığı iddia edilebilir. Fakat günümüzdeki modern cumhuriyetçilik anlayışının temeli 18. Yüzyıl düşünürü Jean Jacques Rousseau tarafından atılmıştır. Fransız devrimini ve daha sonraki ulus devlet anlayışını derinden etkileyen Rousseau, cumhuriyetçiliğin tiranlığın önündeki en büyük koz olduğunu söyleyerek ideal bir düzenin sadece cumhuriyet sistemi ile mümkün olacağını iddia etmiştir. Bu bağlamda genel irade teorisini geliştirerek, cumhuriyetçiliğin ortak yarar fikrine yeni bir boyut kazandırmıştır.