ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE TÜRKİYE’DE MUHAFAZAKÂRLIK: PEYAMİ SAFA ÖRNEĞİ

English (OpenAlex)

Bu makale, erken Cumhuriyet döneminde Türk muhafazakâr düşüncesinin entelektüel temellerini Peyami Safa örneği üzerinden incelemektedir. Safa’nın 1930’lardan 1950’lere uzanan düşünsel dönüşümü, kendi fikrî eserleri üzerinden ve onun bilim, din, milliyetçilik, modernleşme, Doğu–Batı ilişkisi, Kemalist devrim değerlendirmeleri ve toplum tasavvuru çerçevesinde ele alınmıştır. Bu dönüşümün nasıl ve niçin gerçekleştiği; Safa’nın düşünsel değişimini hangi gerekçelere dayandırdığı ve bu yönelişin hangi tarihsel bağlam içinde şekillendiği dikkate alınarak çözümlenmiştir. Makalenin amacı, II. Dünya Savaşı sonrasında keskin pozitivist kimliğinden radikal biçimde koparak mistik ve maneviyat merkezli bir yoruma yönelen Safa’nın bu eksende yeniden kurduğu düşünce dünyasını; Doğu–Batı sentezi, Kemalist modernleşmeye karşı yeni tutumu, demokratik düzen, korporatizm ve kadın konusundaki görüşleri üzerinden aydınlatmak ve böylece Türkiye’de muhafazakâr zihniyetin seçicilik, yöntemsel belirsizlikler, konjonktürel uyum ve ölçü koyma güçlüğü gibi yapısal özelliklerinin erken Cumhuriyet’ten günümüze uzanan sürekliliğini ortaya koymaktır.