Altın Ordu ve Kırım Diplomasi Metinleri Üzerine Bir Söylem İncelemesi

Turkish

Dil incelemelerinin yirminci yüzyıl ortalarından itibaren sözcük ve sözcük gruplarıyla tümcelerin ötesinde anlam birlikleri ve iletişim öge ve değerleri hüviyetinde göstergeler olarak kullanılığına yönelik betimlemeler, söylem çalışmalarına kapı aralamıştır. Dil dışı dünya gerçekliğinin haricinde, algı odaklı, söz üreticisi ve alıcının müktesebatıyla biçimlenen bir olgu olarak çözümlenen söylem, yetke odağında açık ve örtük ideolojileri taşır mahiyettedir. Bu araştırma alanında birincil beklendik söz üreticisinin veya ürününün anlattıklarını belirlemek değil sözcenin içeriği nasıl ortaya koyduğunu tespi ve tahlil etmektir. Bu doğrultuda müstakil bir yöntemden bahsedilemese de disiplinler arası çalışma sahası sunan söylem araştırmalarının iletişim odağında etki söz değeri veya üreticinin algısı ile algılatmak istediklerinin sistematiğinin neler olduğu sorgulanmaktadır. Metinler birer ürün olarak çalışmanın dillik boyutta görünen yüzü iken dil ötesinin de dâhil olduğu iletişim görünümleri toplumsal bir süreç olarak söylem araştırmalarında yer bulmaktadır.Alan yazınında siyasal söylemin iletişimde söz üretiminin olağan bir ögesi olduğu iddiası, dikkat çeken görüşlerden biridir. Toplumun bir ferdi olarak söz üreticisinin dünya bilgisi dâhilinde üretim gerçekleştirdiği fikri üzerine kurulu olan bu yargı, siyasal söylemde sözün eyleme dönüşme potansiyeli düşünüldüğünde makul görülebilir niteliktedir. Bu söylem modelinin çözümlenmesi, üreticinin kavramlaştırma stratejisi ve gerekçelendirmeye yönelik tercihlerinin, algılatmak istediğinin ve beklendiklerinin sunumu adına zengin veri seti sunmaktadır. Ancak söylem araştırmalarının ortak noktası olabilecek bir husus daha vardır ki siyasal söyleme yönelik çözümlerde üretici ve alıcının kimlikleri baskın rol oynamaktadır. Bu hâliyle işbu çalışmanın kapsamındaki yarlıg ve bitiglerde söz üreticisi noktasında kimlik, iktidar ve onu sağlayan yetke bağlamında ideolojik düzlem ve öteki tasavvuru dikkate alınmıştır. Siyasal söylem hüviyetinde tasarlanmış metinlerin ana kodları olarak bunlar öne çıkarılmıştır.Bu çalışma, Altın Ordu ve Kırım hanlarının yarlıg ve bitigleriyle sınırlandırılmıştır. Çalışma dokümanı, Özyetgin’in Türk Dil Kurumu yayınlarından çıkan “Altın Ordu, Kırım ve Kazan Sahasına Ait Yarlık ve Bitiklerin Dil ve Üslûp İncelemesi” başlıklı kitabından temin edilmiştir. Araştırma kapsamında Altın Ordu ve Kırım yarlıg ve bitiglerinde söylemin ideoloji düzleminde şekillenişi, yetkenin sözcelemede konumlandırılışı dillik ögelerin kullanımının yanı sıra söyleme yansıyan van Dijk’ın ideolojik çözümleme sınıfları ve Toulmin ile Ducrot’nun gerekçelendirme kategorileri kullanılarak ele alınmıştır.