An Examination of Hasan Sabri Ayvazov’s (1878-1938) Work Uṣūl-i Tadrīs ve Talīm Tarbiye from the Point of View of Religious Education

Turkish

Hasan Sabri Ayvazov (1878-1938), Rusya sınırları içinde bulunan Kırım’ın Alupka şehrinde doğmuştur. Hayatı boyunca İsmail Gaspıralı’nın öğrencisi olarak Cedidci geleneğin içerinde yer almış, Gaspıralı’nın “dilde, fikirde, işte birlik” ideali çerçevesinde dil ve din birliğinin Türk dünyasının birleşmesindeki önemini vurgulamıştır. Kırım-Tatar hareketinin içerisinde aktif bir şekilde bulunan Hasan Sabri, hareketin faaliyetlerinin duyurulması ve tanıtılmasında yazdığı eserlerle birlikte parlamento başkanlığı ve elçilik gibi farklı faaliyet alanlarında etkili olmuştur. Dolayısıyla o, sadece bir ilim adamı değil, millî ve siyasî konularla yakından ilgilenen önemli bir şahsiyettir. Hasan Sabri’nin tarih, edebiyat, pedagoji gibi farklı alanlarda çok sayıda kitap ve risalesinin yanı sıra çeviri ve makaleleri de bulunmaktadır. Usûl-i Tedrîs ve Ta‘lîm Terbiye isimli risalesi eğitim açısından en dikkate değer çalışmasıdır. Bu çalışmada, Hasan Sabri’nin bu eserinde yer alan din eğitimiyle ilgili görüşleri nitel araştırma tekniklerinden içerik analizi kullanılarak tespit edilmeye çalışılacaktır. Hasan Sabri, her ne kadar Kırım’da bulunan mekteplerde uzun yıllardır “usûl-i cedîde” benimsense de gereken ilerlemenin gerçekleştirilemediğini belirterek eserini bu probleme çare arama niyetiyle kaleme aldığını ifade etmektedir. Eserde eğitimle ilgili birçok konuya değinilmiştir. Ancak onun dinî ve millî eğitimi, eğitimin merkezine koyması en dikkat çeken noktalardan bir tanesidir. O ayrıca eğitim programı, eğitim ilke ve kuralları, yöntem-teknik gibi eğitimin temel unsurlarıyla ilgili düşünceleri içinde din eğitimiyle ilgili görüşlere de önemli oranda yer vermiştir. Onun din eğitimi anlayışında sadece dinî ilimlerin tekelci bir şekilde öğretildiği değil, aklî, alet ve dinî ilimlerin bir arada öğretildiği, farklı görüşleri de içine alabilen yenilikçi bir bakış açısının hâkim olduğu sonucuna ulaşılabilir.