Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Sürecinde Okul Yönetiminin Rolü ve Karşılaşılan Sorunlar: Bir Derleme Çalışması

OpenAlex Türkçe

Bu çalışma, Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) sürecinde okul yönetiminin rolünü ve bu süreçte karşılaşılan sorunları ulusal alanyazın temelinde bütüncül olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Özel eğitim alanyazınında BEP'e ilişkin çalışmaların ağırlıklı olarak öğretmen ekseninde geliştiği, sürecin yönetsel boyutunun ise görece ihmal edildiği görülmektedir. Oysa BEP'in geliştirilmesi, uygulanması ve izlenmesi, okul yönetiminin koordinasyon, kaynak ve liderlik işlevleriyle doğrudan ilişkilidir. Bu boşluktan hareketle araştırma, yarı-sistematik derleme ve içerik analizi deseniyle yürütülmüştür. Belirlenen ölçütler doğrultusunda ulaşılan ulusal çalışmalar taranmış, dâhil edilme ölçütlerini karşılayan kırk çalışma içerik analizine tabi tutulmuş; veriler iki araştırmacı tarafından bağımsız biçimde kodlanarak güvenirlik sağlanmıştır. İncelenen çalışmalar hem hakemli makaleleri hem de lisansüstü tezleri kapsamakta, nicel ve nitel desenleri bir arada barındırmaktadır. Analiz sonucunda bulgular iki ana tema altında toplanmıştır: yönetimin rolü ve karşılaşılan sorunlar. Yönetimin rolü temasında okul müdürünün yasal ve stratejik sorumluluğu, kaynak sağlama ve destekleyici liderlik, kurum iklimi ile iletişim ve idareci-öğretmen iş birliği öne çıkmaktadır. Karşılaşılan sorunlar teması ise yönetsel-bürokratik engelleri, nitelikli personel eksikliği ve alan dışı istihdamı, tanılama ve yönlendirme sorunlarını, BEP hazırlama ve uygulamadaki nitelik yetersizliklerini, fiziksel-materyal ve ekonomik koşulları ve aile katılımı ile sosyal kabule ilişkin güçlükleri kapsamaktadır. Bulgular, okul yönetiminin BEP sürecinde yasal olarak merkezî bir konumda bulunmasına karşın fiilî rolünün çoğu zaman sınırlı kaldığını ve sorumluluğun büyük ölçüde öğretmenlere devredildiğini ortaya koymaktadır. Sorunlar birbirinden bağımsız olmayıp, nitelikli insan kaynağı ve program niteliği krizini merkeze alan, birbirini besleyen yapısal bir bütün oluşturmaktadır. Çalışma, bu sorunların aşılmasında yöneticilere yönelik hizmet içi eğitimlerin yaygınlaştırılmasını, alan uzmanı istihdamını güçlendiren politikaları, nitelik odaklı bir BEP anlayışını, iş birliği ve iletişim kültürünün kurumsallaştırılmasını ve mevzuatın uygulayıcı görüşleri doğrultusunda gözden geçirilmesini önermektedir. Sonuç olarak okul yönetiminin liderlik tarzı ve insan kaynakları politikaları, BEP sürecinin niteliğini belirleyen en güçlü kaldıraç olarak değerlendirilmekte; bu durum, sürece edilgen bir uygulayıcı yerine yönetsel bir çerçeveden bakmanın gerekliliğine işaret etmektedir.