Biçimsel Anlambilimde Montague Programi: Bileşimsellik, Yoğun Mantık ve Tip Kuramının Sistematik Bir Çözümlemesi

OpenAlex İngilizce

Richard Montague'nün (1930–1971) 1970-1973 yılları arasında ortaya koyduğu kuramsal tasarı, biçimsel anlambilimin çekirdek paradigmasını oluşturmaya devam etmektedir. Bu derleme, Montague tipi anlambilimi beş temel bileşen üzerinden kuramsal olarak çözümlemektedir: doğruluk koşullu anlam, model kuramsal yorum, bileşimsellik ilkesi, yüksek mertebeli yoğun tip mantığı ve genelleştirilmiş niceleyiciler kuramı. Çalışmanın bibliyografik altyapısı, PRISMA 2020 bildirgesi (Page ve ark., 2021) uyarınca altı veri tabanında yürütülen sistematik bir literatür taramasına dayanmaktadır: Web of Science, Scopus, TR Dizin, YÖK Ulusal Tez Merkezi, theses.fr/HAL ve EThOS/White Rose. Tarama akışı ile dahil etme ve dışlama ölçütleri Şekil 1 ve Tablo 1'de raporlanmıştır. Çözümleme, Frege-Russell-Church-Tarski-Kripke silsilesinin Montague programına uzanan mantık-felsefi mirasını izlemekte; PTQ (1973) fragmanını lambda-dönüşümleriyle ele almaktadır. Bu derleme, Pagin ile Westerståhl'ın (2010a, 2010b) domain/dil ilkesi ayrımını ve Wehmeier'ın (2024) önemsiz/tözsel bileşimsellik ayrımını Türkçe yazına ilk kez taşımaktadır. Son bölümde DRT, dinamik Montague dilbilgisi, TTR, MTT-semantiği ve Bağımlı Tip Semantiği gibi Montague sonrası uzanımlar konumlandırılmakta; Akşehirli (2022), ODTÜ-CCG hattı (Bozşahin, Özge, Kurt) ve Boğaziçi Dilbilim Bölümü çevresindeki Türkçe-Montague yazını haritalandırılmaktadır. Türkçenin niceleyici, belirsizlik, görünüş, kiplik ve durum imlemesi olgularının Montague tipi çerçevede sistematik biçimde çözümlenmesi için dört eksenli bir araştırma gündemi önerilmektedir.