Milli Mücadele'de Yabancı Ortaklı Bir Mülkiyet Savunması

OpenAlex Türkçe

İstanbul’un 16 Mart 1920’de İtilaf kuvvetlerince resmen işgal edilmesi Osmanlı Devleti’ni bir çıkmazın içine sokmuştur. İstanbul’daki hükümetler kendilerine yöneltilen dayatmalar karşısında çaresiz kalırken 23 Nisan 1920’de Ankara’da açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi umutların yeşerdiği yeni bir merkez olmuştur. TBMM’nin açıldığı andan itibaren Misakı Milli ilkelerini düstur edinmesi Milli Mücadele’nin zorluğunu ve çok yönlülüğünü gösterdiği kadar bu mücadelenin iç dinamiklerle de yapılması gerekliliğini ortaya koymuştur. Osmanlı Devleti’nin yabancı devletlerle olan ve daha çok onlara menfaat temin eden ilişkileri bu devletlerin artan iştahıyla sürdürülmek istenmiştir. Yabancı devletler menfaat ilişkilerini bazen doğrudan doğruya elde ederken, bazen gayri Müslim ve bazen Müslüman yerli işbirlikçiler vasıtasıyla sürdürmüşlerdir. Esasen yabancı sermaye ya da yabancı yatırımcı meselesi pek çok iktisatçının karşı çıkmadığı bir uygulamadır. Bununla birlikte olası sorunların ve toplumsal tepkilerin giderilmesi adına sosyal dengeyi bozmamak ve iç hukuka uygun davranışta bulunmak gibi bir beklentiyle bu ilişkiye meşruluk kazandırılmak istendiği de özellikle siyasal erklerin dillendirdiği esaslardan olmuştur. TBMM bağımsızlık savaşını vermek amacıyla teessüs ederken her türlü kısıtlamalardan kurtulmayı da ana hedefleri içerisinde sıralamıştır. TBMM’nin hedeflerinden birisi açılışından kısa bir süre sonra İstanbul hükümetlerinin 16 Mart 1920’den sonra yapmış olduğu anlaşmaların reddedilmesi kanununun kabul edilmesiyle hayat bulmuş ancak aynı görüşmelerde yabancı sermaye ortaklığı ve bu ortaklık içerisinde bulunan Celalettin Arif Bey-İtalyan ortaklığı yeni bir tartışma sürecini başlatmıştır. Celalettin Arif Bey’in maden işletmeciliği ortaklığı nasıl başlamıştır, ne zaman başlamıştır, işlerin kolaylaştırılması yolunda siyasi müdahaleler yapmış mıdır? Görülen odur ki meclis bu konuda çok hassastır ve her şeyi ayrıntılarıyla öğrenmenin gayreti içerisindedir. Sermaye, yatırım, kazanç, ülke çıkarları, yabancı yatırımdan beklentiler bu çalışmanın eksenini oluşturmuş ve Celalettin Arif Bey- İtalyan ortaklığı bu soruların cevaplanmasında örnek olay olarak alınmıştır. Yapılan çalışmada özellikle milletvekillerinin konuşmalarından ve döneme ilişkin kaynaklardan istifade edilerek süreç ve iletişim dili, ikna kabiliyeti, siyasi manevralar irdelenmeye çalışılmıştır.