1950–1951 Yıllarında Bulgaristan’dan Türkiye’ye Göç: Göçmen Anketleri Üzerinden Bir İnceleme

OpenAlex İngilizce

1950–1951 yılları arasında Bulgaristan’dan Türkiye’ye gerçekleşen kitlesel göç, erken Cumhuriyet döneminde hem kapsamı hem de insani niteliği bakımından öne çıkan nüfus hareketlerinden biridir. İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Sovyet etkisi altına giren Bulgaristan’da kurulan komünist rejim, “Slav-Bulgar ulusu” oluşturma ideali doğrultusunda Türk ve Müslüman azınlıklara karşı kültürel, dinî ve ekonomik baskılar uygulamıştır. 10 Ağustos 1950 tarihli Bulgar notasının, 250 bin Türk’ün üç ay içinde Türkiye’ye kabul edilmesini talep etmesi, süreci fiilen bir zorunlu tehcire dönüştürmüştür. Cumhuriyet Arşivi’nde muhafaza edilen 9.446 göçmen anketine dayanan bu çalışma, göçün gönüllü değil, doğrudan siyasi baskılar sonucu gerçekleştiğini göstermektedir. Verilere göre göçmenlerin %85,3’ü komünist rejim altında yaşamın sürdürülemez hâle gelmesi nedeniyle, yalnızca %11,1’i ise göçü kendi isteğiyle yaptığını belirtmiştir. Göçmenlerin büyük çoğunluğu (%81,7) tarımla uğraşan kırsal kesimdendir; %63,4’ü mallarını değerinin altında satmış, %27,3’ü hiç satamamıştır. Ayrıca anketlerin %75’inde şiddet, sürgün ve hapis gibi insan hakları ihlalleri tespit edilmiştir. Demokrat Parti hükümeti bu göçü hem insani hem de millî bir görev olarak ele almış, 37.351 aile için yaklaşık 35.000 konut inşa ettirmiştir. Ancak sınırlı tarımsal destek, yetersiz ekonomik kaynaklar ve zayıf altyapı göçmenlerin uyum sürecini ciddi biçimde güçleştirmiştir.