Kaşgarlı Mahmut’un Divanu Lügati’t-Türk Adlı Eserinde Yer Alan Ölçü Birimleri

OpenAlex Türkçe

Kasgarli Mahmut’un Divanu Lugati’t-Turk adli eseri, Turk topluluklarinin dilini, tarihini, yasantisinianlatan esi benzeri olmayan bir calismadir. Sozluk bilimi uzerine calisan arastirmacilar tarafindan bu eser, pek cok bilim dalinin yaptigi calismalarda cesitli konularda yararlandigi bir referans kaynagi olarak gorulurken eserin bunyesinde daha da incelemesi gereken pek cok konu oldugu degerlendirilmektedir. Bu konulardan biri de Turk dilinde eserin vucut buldugu donemde kullanilan olculeri bildiren kelimelerdir. Sozlukte eski ve orta yuzyillarda kullanilan olcu isimleri hakkinda dikkate deger bircok bilgi mevcuttur. Biz bu makalemizde olcu isimlerini boyut kategorisi kapsaminda arastirarak onlarin leksik-semantik ozelliklerini ve gorevini belirtmeyi amacladik. Makalede olcu isimleri agirlik, mesafe, ucret gibi farkli semantik gruplara ayrilarak her dildeki semantik ozellikleri belirtilerek tahlil etmeye calisacagiz. Ayrica vucut organlari adlarinin olcu birimlerine donus surecinin ve bu donusumun tabii yollarinin konuya destek olacagi kanaatindeyiz. Modern Kazakca ile orta yuzyil (10. ve 12. yy.) Turkcesinin tarihi surekliligi, genetik bakimindan akrabaligini ispat etmektedir. Ayrica kendi zamaninda orta Turkce doneminin boyut-olcu anlamlarini bildiren dilsel birimlerce zengin, kuvvetli bir dil oldugu gorulmektedir. Sozcukleri incelerken basvurulan boyut kategorisi de orta Turkce donemini onemli bir bolumu olarak bu calisma ile ortaya konulmaya calisilacaktir. Boylece Turk dili ve Turk kulturu uzerine yapilan pek cok arastirmada referans kaynak olarak kullanilan Divanu Lugati’t-Turk’un dil bilim calismalarinda da onemli bir kaynak oldugunu yeni bir vesile ile ortaya koymus olacaktir.