ÖRNEKLERLE TAYKAZAN’IN KÖKENİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

OpenAlex Türkçe

Ahmet Yesevi Külliyesi, Kazakistan’ın Türkistan (Yesi) kentinde bulunmaktadır. Yapı, özgün durumu hakkında çok fazla bilgi bulunmayan Ahmet Yesevi Türbesinin Emir Timur tarafından tekrar yaptırılması neticesinde günümüzdeki külliye görünümüne kavuşmuştur. Külliyede, içerisinde bulunduğu odaya da ismini veren Taykazan yer almaktadır. Yüzeyindeki yazıtlardan anlaşıldığı kadarıyla Taykazan da aynı dönemde Emir Timur tarafından Üstad Abdülaziz’e yaptırılmıştır. Boyutları açısından Türk-İslam sanat eserleri içerisinde en özgün örneklerden biri olan Taykazan’ın su dağıtımı amacıyla su tası olarak kullanıldığı bilinmekte ve yüzeyindeki kitabeden hareketle su tası olarak tasarlandığı da düşünülmektedir. Taykazan’ın yüzeyindeki yazılar, boyutları ve etrafında gelişen inançlarla ilgili çalışmalar yapılmış olsa da Taykazan’ın kökeniyle ilgili örnekler üzerinden bir değerlendirmesinin henüz yapılmadığı görülmektedir. Bu nedenle Horasan ekolünün devamı sayılabilecek bu eserin öncülleri üzerinden karşılaştırmaları ve değerlendirmeleri kronolojik olarak araştırma içerisinde verilecektir. Öncüller ile gövde tipi, bezeme, boyut ve döküm tekniği gibi özellikleriyle benzerlikleri ve farklılıkları karşılaştırma ve değerlendirme başlığı altında ele alınacaktır. Ayrıca Türk kültürü içerisinde yüzlerce yıldır varlığı bilinen kamu kazanları arasındaki yerine ve Taykazan’ın çevresinde gelişen inançlarla bağlantılarına metin içerisinde değinilecektir.