21. Yüzyıl Gençlk Merkezlerinin Mimari Değerlendirilmesi: Analitik Hiyerarşi Sürecine Dayalı Bütünleşik Bir Model Önerisi

OpenAlex Türkçe

Gençlik merkezleri, 21. yüzyılda yalnızca eğitim ve sosyal etkinliklerin gerçekleştirildiği kamu yapıları olmaktan çıkarak öğrenme, üretim, kültürel etkileşim ve toplumsal katılımı destekleyen çok işlevli kamusal mekânlara dönüşmüştür. Buna karşın Türkiye'de gençlik merkezlerine ilişkin araştırmalar büyük ölçüde hizmet kalitesi, gençlik politikaları ve kullanıcı memnuniyeti üzerine yoğunlaşmakta; bu yapıların mimari tasarımını sosyal altyapı ve kamusal mekân kuramları çerçevesinde bütüncül olarak değerlendiren çalışmalar sınırlı kalmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'deki gençlik merkezi mimarisini 21. yüzyıl gençlik merkezi yaklaşımları bağlamında Balıkesir örneği üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda Lefebvre'nin mekânın toplumsal üretimi kuramı, Oldenburg'un Üçüncü Mekân yaklaşımı, Gehl'in insan odaklı tasarım anlayışı ve Hertzberger'in esnek mimarlık yaklaşımını bütünleştiren disiplinlerarası bir değerlendirme modeli geliştirilmiş ve gençlik merkezlerinin analizinde kullanılabilecek bir kriter seti oluşturulmuş, belirlenen kriterler Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemi kullanılarak ağırlıklandırılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; literatür incelemesi, yerinde gözlem, fotoğraf ve mekânsal analiz bulguları AHP yöntemi aracılığıyla değerlendirilerek, belirlenen 4 gençlik merkezinin karşılaştırmalı analizi gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda mimari ve mekânsal gereksinimler (0,535) en yüksek ağırlığa sahip ana kriter olarak belirlenmiştir. Alternatifler arasında Gaziantep Gençlik Merkezi 0,471 ile ilk sırada yer alırken, Aliağa Gençlik Merkezi 0,222, Balıkesir Dijital Gençlik Merkezi 0,188 ve Kadıköy Gençlik Merkezi 0,119 ağırlık değerine ulaşmıştır. Bulgular, Türkiye'deki gençlik merkezlerinin eğitim, kültür ve sosyal işlevleri bütünleştiren önemli kamusal yapılar olduğunu; ancak mekânsal esneklik, dijital üretim altyapısı, kamusal açık alanlarla bütünleşme ve kullanıcı katılımını destekleyen tasarım çözümleri açısından geliştirilmesi gereken yönler bulunduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, gençlik merkezi mimarisini kentsel sosyal altyapının bir bileşeni olarak ele alan kuramsal ve yöntemsel bütünleşik bir değerlendirme modeli sunmakta; gelecekte tasarlanacak gençlik merkezleri için uygulanabilir mimari tasarım ölçütleri ve karar destek çerçevesi önermektedir.