Kindîde Tanrı-Âlem İlişkisinin Madde, Hareket ve Zaman Kavramları Bağlamında Yorumlanması

OpenAlex Türkçe

Bu makalenin konusu Kindî’nin madde, hareket ve zaman kavramları bağlamında Tanrı-âlem ilişkisine yaklaşımıdır. Kindî bu kavramlardan yola çıkarak âlemin ezelî olduğu tezine karşı, argümanlar sunmakta ve buradan Tanrı tarafından yoktan yaratılan bir âlem anlayışına varmaktadır. Kindî’nin bu bağlamdaki görüşleri ele alınırken filozofun felsefî kaynaklarından olan Aristoteles’in yorumlarına yer verilmiştir. Aristoteles'in görüşleri, Kindî'nin görüşleriyle karşılaştırılırken her iki filozofun madde, hareket ve zamanın ezelîliği konusunda farklı görüşlerde oldukları anlaşılmıştır. Bu farklılık Tanrı-âlem ilişkisi problemine yaklaşımlarında da görülmektedir. Aristoteles madde, hareket ve zamanı ezelî olarak kabul ederken, Kindî madde, hareket ve zamanın ezelî olmadığını; diğer her şey gibi Tanrı tarafından yaratıldığını ifade etmektedir. Aristoteles hareket ve zaman kavramlarından İlk Muharrik’e gider. Ona göre İlk Muharrik var olması kaçınılmaz olan zorunlu bir varlıktır. İlk Muharrik’in âlemle ilişkisi ise, ilk hareketi vermekle sınırlıdır. Tanrı’nın yetkin, bilgin, diri, aşkın, değişmez, ezelî ve ebedî olduğu konusunda Aristoteles ve Kindî’nin görüşleri örtüşmekle birlikte Tanrı-âlem ilişkisi konusunda ayrışırlar. Kindî’nin özgür iradesiyle âlemi yoktan yaratan ve âlem ile sürekli ilişki hâlinde olan bir varlık olarak tasavvur ettiği Tanrı, “Gerçek Bir”dir. “Bir” sayı değildir. O, Mutlak bir olduğu için çokluk barındırmaz. Gerçek birin maddesi, formu, niceliği, niteliği ve izafeti yoktur. Özetle Tanrı ve Tanrı-âlem ilişkisi gibi konularda farklı filozofların görüşlerinden etkilenmiş olan Kindî’nin Aristoteles’inkiler dâhil bu görüşlerden herhangi birini olduğu gibi kabul etmeyip kendi sentezini yapmış olduğunu ifade edebiliriz.