Vergi Yoluyla Egemenlik: Fransız Batı Afrikası’nda Mali Kurumların Sömürgeci Mirası

OpenAlex Türkçe

Bu çalışma, Fransız Batı Afrikası’nda (AOF) sömürge döneminde kurulan mali kurumların ekonomik işlevlerinden çok, siyasal egemenliği tesis eden ve toplumsal hiyerarşiyi yeniden üreten birer iktidar aracı olarak işlediğini ortaya koymaktadır. Fransa’nın uyguladığı baş vergisi (capitation), zorunlu emek (prestations) ve kan vergisi (impôt du sang) politikaları, kamu maliyesini bir toplumsal denetim mekanizması hâline getirmiştir. Vergilendirme, kamu hizmetlerinin finansmanından ziyade idari itaati sağlamak ve kolonilerde siyasal bağlılığı pekiştirmek amacıyla kullanılmış; böylece mali düzen, devlet inşasından çok imparatorluk kontrolünü sürdüren disipliner bir karakter kazanmıştır. Sömürge bütçelerinde eğitim, sağlık ve altyapı gibi kamusal hizmetler geri planda kalırken, yönetim aygıtı ile güvenlik mekanizmalarına yönelik harcamalar öncelik kazanmıştır. Tarihsel kurumsalcı bir perspektifle çalışma, bu yapının bağımsızlık sonrasında ‘mali bağımlılık’ biçiminde nasıl yeniden üretildiğini tartışmaktadır. Kıyı ve iç bölge kolonileri arasındaki farklar, mali kapasitenin ekonomik üretkenlikten çok coğrafi erişim ve idari denetimle belirlendiğini göstermektedir. Sonuç olarak, kamu maliyesi ekonomik rasyonellikten öte, sömürge sonrası dönemde de varlığını sürdüren bir iktidar rejiminin dili olarak ele alınmaktadır.