Yaşlılarda İlaç Kullanım Hataları: Bir Sistematik Derleme

OpenAlex İngilizce

Bu araştırmada, yaşlılarda ilaç kullanım hataları konusunda yayımlanmış olan çalışmaların gözden geçirilmesi ve elde edilen verilerin sistematik biçimde incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, Ocak 2015 ve Ocak 2020 tarihleri arasında, 'Google Scholar, Google Akademik, PubMed, Web of Science, Cochrane Library, ClinicalKey, Scopus, CINAHL/MEDLINE' veri tabanlarında ve araştırmacılar tarafından belirlenen anahtar kelimeler ile ulaşılan ulusal ve uluslararası çalışmalar taranarak gerçekleştirilmiştir. Yaşlılarda ilaç kullanım hatalarına ilişkin verileri içeren, yayın dili Türkçe ve İngilizce olan, son 5 yılda yayımlanmış ve tam metnine ulaşılabilen makaleler seçilmiştir. Bu makalelerden araştırma kriterlerini karşılayan toplam 9 çalışma, sistematik derlemenin örneklemini oluşturmuştur. Çalışmaya dâhil edilen 9 araştırmanın 7'si tanımlayıcı, 1'i tanımlayıcı-kesitsel tipte, 1'i de nitel araştırma tasarımına sahiptir. Çalışmalarda araştırmacılar tarafından literatür doğrultusunda geliştirilen anket formları, ''Akılcı İlaç Kullanımına Yönelik Bilgi ve Davranışların Değerlendirilmesi Anketi'' ile derinlemesine yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Değerlendirmeye alınan çalışmaların sonuçlarına göre yaşlıların en çok yapmış olduğu ilaç kullanım hatalarının; ilaçlarını zamanında kullanmama, reçetesiz ilaç kullanma/ yakın tavsiyesi ile ilaç kullanma ve kendi kararı ile ilaçlarını kullanmayı bırakma olarak tespit edilmiştir. Diğer ilaç kullanım hataları ise ilaçlarını yanlış dozda alma, ilaçlarını almayı unutma, eski reçeteden arta kalan ilaçları kullanmak üzere saklama, ilaçlarını karıştırma, ilaçların son kullanma tarihine dikkat etmeme, ilaç doz formunda değişiklik yapma ve kullanmadığı ilaçları arkadaşlarına veya komşularına verme şeklindedir. Bu sistematik derleme sonucunda yaşlı bireylerin en çok; ilaçlarını zamanında kullanmama, reçetesiz ilaç kullanma/yakın tavsiyesi ile ilaç kullanma ve kendi kararı ile ilaçlarını kullanmayı bırakma şeklinde hatalar yaptığı sonucuna varılmıştır.