Geç Dönem Osmanlı Çeşmelerinde Üslup Analizi: İstanbul’dan Örnekler

OpenAlex İngilizce

Öz: 18.yüzyıldan itibaren Osmanlı mimarisinde görülen Batılılaşma ilk olarak su yapılarında çeşmelerde ve sebillerde kendini göstermiştir.Osmanlı mimarları ve sanatkarları, Fransa ve diğer Avrupa ülkelerinden gelen sefaretlerde görev yapan veya bağımsız olarak çalışan sanatçıların, dekoratörlerin, mühendislerin, subayların getirdiği çizimler, resimler ve gravürler vasıtasıyla Barok, Ampir gibi üsluplarla ve bu üsluplarda kullanılan motiflerle tanışmışlardır.Bu tanışma neticesinde adı geçen üsluplar ve motifler Osmanlı mimarisi içine adapte edilerek, sentezlenerek ele alınmış ve bu yapılar dönemin yazılı kaynaklarında, kitabelerde "Tarz-ı Cedid", "Nev İcad" gibi isimlerle zikredilmiştir.Ayrıca Batılılaşma devrinde Osmanlı mimarlığında ilk kez yabancı mimarların Avrupa'dan gelerek çeşitli yapıların inşasında görev aldıkları olgusuna da vurgu yapılmıştır.Sultan II.Mahmud devrinde (1808-1839) devletin gelenksel kurumlarının aşama aşama kaldırılması ve yerlerine Batılı tarzda yeni kurumlar ihdas edilmesi ile birlikte yeni yapı tipleri de Osmanlı mimarisinde yerini almaya başlamuştır.Bu çalışmada; Osmanlı'da geç dönem mimarlığında ortaya çıkan Barok, Ampir, Neo-Rönesans, Eklektik-Oryantalist ile Art Nouveau üsluplarında inşa edilen anıtsal yapılar ve bunların plan özelliklerine kısaca değinilerek bu bağlamda ele alınan İstanbul'daki çeşmeler incelenmiştir.Çeşmelerde üslubun saf özelliklerini gösteren, seçkin ve farklı örneklere yer verilerek Osmanlı mimarîsinde geç dönemde görülen üslupların özelliklerinin çeşmeler üzerinden kavranması amaçlanmıştır.