{-(V)r} Biçim Biriminin Yeşilova (Burdur) Ağzındaki Ses Yapısı ve Eylemlerle Kullanımı Üzerinde İstatistiksel Bir İnceleme

OpenAlex Türkçe

Türk dilinin ilk dönemlerden itibaren temel işlevleri geniş zaman işaretleyicisi ve geniş zaman ortacı olan {-(V)r} biçim birimi, dilin tarihî gelişim süreci içerisinde temel işlevlerinden sıyrılarak yeni sözcük türetme, çeşitli dil bilgisi yapılarının oluşumunda yer alma gibi farklı işlevler de kazanmıştır. Makalenin amacı, {-(V)r} biçim biriminin Yeşilova ağzındaki ses yapısının ve eylemlerle kullanımının ölçünlü Türkiye Türkçesiyle karşılaştırılarak farklılıkların istatistiksel olarak ortaya konulmasıdır. Malzeme, Yeşilova’ya bağlı 6 mahalle ve 36 köyden derlenip yazıya geçirilen 85 metnin verilerine dayanmaktadır. Yeşilova ağzında {-(V)r} biçim biriminin ses yapısının erime başta olmak üzere hece tekleşmesi, /r/ ünsüzünün düşme eğilimi, /y/ < /r/ değişmesi, büzülme, ünsüz benzeşmesi; ünlü kısalması, ünlü uzaması, ünlü düşmesi gibi ses olaylarına bağlı olarak %53 oranında yazı dilinden farklı olduğu görülmüştür. {-(V)r} biçim biriminin eylemlerle kullanımı, büyük oranda ölçünlü Türkiye Türkçesiyle aynı olmakla birlikte ünsüzle biten bazı eylemlerde farklılıklar tespit edilmiştir. Bu tür eylemlerden tek heceli olan “al-, bil-, gel- ol-, dur-, gör-, sür-, var-, ver-, vur-, yat-, yaz-“ eylemleriyle çok heceli olan “arıt-, bindir-, bulun-, dağıt-, dokun-, doldur-, geber-, getir-, gidebil-, giyin-, güven-, götür-, karıştır-, kaynat-, kırıl-, kıvır-, kurut-, kuşan-, nazlan-, oynaş-, sarıl-, pişir-, yedir-, yıkıl-, yoğur-, yüklen-“ eylemlerinin bazı alt ağız bölgelerinde yazı dilinden farklı bir değişken biçim birimiyle kullanıldığı belirlenmiştir.