GERÇEKLİĞİN İKAMET ALANI OLARAK DENEYİM: CHARLES SANDERS PEİRCE FELSEFESİ

Türkçe

Dusunce tarihinin en kadim sorularindan biri olan gercekligin (reality) ne oldugu sorusu, gunumuzde tazeligini koruyan bir mesele olarak karsimizda durmaktadir. Zira gercekligin goz ardi edilmesi hayli zor oldugu gibi ondan soz etmek bile onun varligina isaret etmektedir. Bununla birlikte, gercekligin hem icinde olmak hem de onun hakkinda bir nitelemede bulunmak, belirli hatalari da beraberinde getirmektedir. Bu hatalari tespit eden Charles Sanders Peirce, gerceklik sorununu pragmatik bir bakis acisiyla analiz etmeye calismistir. Ona gore gerceklik, nihai olarak tum arastirmacilari bir konuda birlestirmeyi amaclayan dogrulugun nesnesi olma durumundadir. Oysa boyle bir gorus birliginin, deneyimden bagimsiz elde edilemeyecegi asikardir. Amacimiz, deneyimin onemini ortaya koymaya, onun dusunce ve gerceklik arasinda ne tur akilli bir tutkal oldugunu anlamaya calismaktir. Bu makalede, deneyimin bir yandan gercekligin kaynaklik ettigi inancin sabitleyicisi olduguna,  ote yandan gercekligi dusunceye baglayarak hakiki inancin ortaya cikmasini sagladigina ve bu iki reaksiyon esnasinda deneyimin adeta bir  katalizor rolu oynadigina vurgu yapilmaktadir. Daha sonra, deneyimin tikelden tumele dogru yukselme cabasini yansitan yeter deneyim nosyonu ortaya konulmaktadir. Calismamizin nihai kisminda ise deneyimin donusturucu ve baglayici yonu irdelenerek, bu surecte zamanin mudahalesinin elzem olduguna isaret edilecektir.