Hukuk Dilinde Edimbilimsel Bir Kullanımın İncelenmesi

OpenAlex · Türkçe

Dil, işlevsel açıdan bildirimde bulunmanın yanı sıra sözcelemler aracılığıyla edimde bulunmamıza da imkân tanır. İletişimde bağlama merkezi bir rol atfederek bildirimlerle sınırlı kalmayan kullanımları inceleyen edimbilim, gündelik dil üzerine odaklanan düşünürlerin çalışmalarıyla gelişen bir dilbilim dalıdır. Dilin edimde bulunmaya imkân tanıyan işlevi, edimbilimin erken dönem temsilcilerinden John L. Austin tarafından söz edimleri kuramında açıklanmıştır. Edimbilimin bir diğer önemli ismi John R. Searle ise dolaylı söz edimleri olarak isimlendirdiği ima, ironi ve metafor gibi kullanımlarda söz edimlerinin söylenenden fazlasını içerdiği durumlara işaret etmektedir. Bu tip kullanımlarda, söylenen ile kastedilen arasında biçimsel açıdan uyumsuzluk bulunur. Makalemizde de idare hukuku kapsamındaki iletişim süreçlerinde, hukuk profesyonellerine iletilen ve “kastedilen anlam” ile “anlatım biçimi” arasında bir tür uyumsuzluk bulunan hukuki görüş taleplerinin edimbilimsel kullanımları incelenmektedir. İletişim sürecinin bir ucunda idare içerisinde danışılan hukukçu; diğer ucunda ise yine aynı idare içerisinde çalışan ve görüş talebini ileten personel yer almaktadır. Hukuk edimbilimi bağlamında söz konusu talepler, biçimsel açıdan görüş talebi görünümünde olmasına karşın mevzuatın semantik anlamını aşan nitelikteki kullanımlar olarak farklı amaçlarla muhataba iletilmektedir. Mali, hukuki ya da cezai açıdan yüksek sorumluluk gerektiren durumlarda, danışan pozisyonundaki görevlinin takdir yetkisini kullanmama yönündeki isteksizliği bu amaçlar arasında sayılabilir. Tesis edilmesi gereken işlem öncesinde inceleme ve araştırma yapmak yerine konunun görüş talebi olarak doğrudan hukuk profesyoneline iletilmesi de diğer bir sebep olarak gösterilebilir. Anılan hukuki olgu John L. Austin ve John R. Searle’ün yanı sıra H. Paul Grice’ın sezdirim kuramı çerçevesinde de çalışmamızda ele alınmaktadır. Grice, literal anlamla kastedilen anlam arasındaki uyumsuzluğa rağmen iletişimin hangi ilkeler ışığında gerçekleştiğini kuramında açıklamaktadır. Grice tarafından tespit edilen ilkelerin ihlali dolayısıyla ortaya çıkan manipülatif konuşmanın doğasını tartışan Justin D'Ambrosio’nun görüşleri de incelediğimiz edimbilimsel kullanım bakımından önem arz etmektedir.