Tefsir Edebiyatında el-Furûku’l-Lugaviyye -Müfessir Merkezli Bir İnceleme-

Türkçe

Bu çalışma, el-furûku’l-lugaviyyenin tefsir ilmindeki işlevini ve uygulama biçimlerini konu edinmektedir. Arap dil biliminde mütekârib kelimeler arasındaki ince farklar ve bu konuda oluşmuş literatür “el-furûku’l-lugaviyye” olarak adlandırılmaktadır. Terâdüf ve furûk etrafında yürütülen tartışmalar, lafızların vazedildiği ilk manaları koruma çabasıyla dilin daha doğru ve bilinçli kullanılmasına katkı sağlamaktadır. Bu konu, Kur’ân-ı Kerîm’in Arapça olarak nazil olması sebebiyle tefsir ilmini de ilgilendirmektedir. Kur’ân’ın lafız tercihleri dikkate alındığında bu tür farkların tespiti önem arz etmektedir. Çünkü Kur’ân’da her kelime ilahî iradeyle seçilmiş olup bu seçim belirli bir hikmete dayanmaktadır. Dolayısıyla furûk, Kur’ân’daki ifade inceliklerini kavramada önemli bir imkân sunmaktadır. Çalışmada furûk yaklaşımı, lafız tercihlerinin ardındaki hikmetleri ortaya koyan bir yöntem olarak ele alınmış ve bu yöntemin tefsir geleneğindeki kullanımı araştırılmıştır. Araştırmanın temel problemi, tefsir edebiyatında mütekârib kelimeler arasındaki mana farklarının ne ölçüde ele alındığı ve furûkun müfessirlerin yorum pratiklerinde nasıl konumlandığı meselesidir. Türkçe literatürde furûk üzerine çeşitli çalışmalar bulunmakla birlikte bu yaklaşımı müfessir merkezli olarak ele alan ve furûku esas almanın âyetlerin yorumuna etkisini inceleyen araştırmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, furûk anlayışının tefsir literatüründeki yansımalarını analiz etmek ve müfessirlerin bu yöntemi âyet yorumlarında nasıl işlevselleştirdiklerini ortaya koymaktır. Çalışmada kaynak tarama, metin analizi ve bazen karşılaştırmalı değerlendirme yöntemleri kullanılmıştır. Bu çerçevede eserlerinde furûka geniş ölçüde yer veren müfessirler arasında öne çıkan Râgıb, Mâverdî, Zemahşerî, Râzî ve Âlûsî ele alınmış ve her biri için temsil kabiliyeti yüksek örnekler üzerinden analiz yapılmıştır. İnceleme sonucunda furûkun yalnızca teorik bir dil meselesi değil, ilahî muradı daha doğru ve isabetli bir şekilde kavramaya katkı sağlayan işlevsel bir istinbat aracı olduğu görülmüştür.