Edgar Allan Poe’nun The Murders in the Rue Morgue başlıklı öyküsü ve Türkçe çevirileri üzerinde çeviri göstergebilimsel bir okuma

OpenAlex İngilizce

Dilsel göstergelerin çok katmanlı anlamları, özellikle yazınsal metinlerin çevirilerinde çevirmen için yoğun bir bilişsel çaba gerektirir. Bu tür metinleri zorlayıcı kılan, dilsel göstergelerin çoğul ve örtük anlamlarla örülmüş olmasıdır. Çevirmen hem metnin anlam çekirdeğine hem de onu sarmalayan anlam katmanlarına ulaşabilmek için göstergebilimsel okuma ve çözümleme modelinden yararlanabilir. Diğer yandan, çeviride ortaya çıkabilecek anlam evrilmelerinin farkında olmak, çevirmenin çeviri kararlarını bilinçli olarak vermesine katkı sağlayabilir. Bu çalışmada, Edgar Allan Poe’nun The Murders in the Rue Morgue başlıklı kısa öyküsü, göstergebilimsel çözümleme yaklaşımıyla incelenmiş ve öykünün üç Türkçe çevirisi- Dost Körpe (2006), Hasan Fehmi Nemli (2009) ve Memet Fuat (2015)- kaynak metinle karşılaştırılmıştır. Öncelikle, Sündüz Öztürk Kasar’ın (2009) çevirmenler için önerdiği göstergebilimsel okuma ve çözümleme modeli kapsamında başlık, epigraf, metnin kesitleri, metinde yinelenen anlamlama düzlemleri (yerdeşlikler) ve sembolik çağrışımlar analiz edilmiştir. Daha sonra, erek metinlerdeki anlam evrilmeleri, Öztürk Kasar’ın (2021) Çeviride Anlam Evrilmesi Dizgeselliği çerçevesinde anlamlamanın “değişimi,” “dönüşümü” ve “yitimi” evreleri üzerinden değerlendirilmiştir. Bulgular, yazınsal metinlerde çeviri ediminin bir öncülü olarak yapılacak göstergebilimsel çözümlemenin ve anlam evirici eğilimlere ilişkin çevirmen farkındalığının, özgün metindeki göstergelerin okunabilmesine ve en az farklılaşmayla erek metne aktarılabilmesine katkı sağlayabileceğini ortaya koymaktadır.