Türkiye'de İklimsel Parametrelerin Tarımsal Üretime Etkisinin Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile Analizi: 157 Ürün Üzerinde Kapsamlı Bir Risk Değerlendirmesi (2004-2024)

OpenAlex Türkçe

Amaç- Küresel iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerinin artması, iklimsel risklerin ürün bazında değerlendirilmesini önemli hale getirmiştir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de 2004-2024 döneminde 157 farklı tarım ürününün iklimsel parametrelere karşı duyarlılığını belirlemek, üretim eğilimlerini analiz etmek ve ürün bazlı iklim risk düzeylerini veri madenciliği yöntemleri kullanarak değerlendirmektir. Yöntem/Metodoloji/Dizayn- Araştırmada, 157 tarım ürününe ait yıllık üretim verileri ile 15 farklı meteorolojik değişkenden oluşan veri seti kullanılmıştır. İklim değişkenlerinin üretim üzerindeki etkileri Random Forest ve Gradient Boosting makine öğrenmesi algoritmaları ile analiz edilmiş, değişken önem dereceleri hesaplanmıştır. Ayrıca, üretim trendleri ile iklimsel duyarlılık göstergelerini bütünleştiren Bileşik Risk Skoru (BRS) geliştirilerek ürünler düşük, orta ve yüksek risk gruplarında sınıflandırılmıştır. Sonuçlar- Analiz sonuçlarına göre tarımsal üretimi etkileyen en önemli iklim değişkeninin %60,42 önem derecesi ile maksimum sıcaklık ortalamaları olduğu belirlenmiştir. Geliştirilen Bileşik Risk Skoru sonucunda incelenen 157 ürünün %33,7'si (53 ürün) yüksek risk grubunda yer almıştır. Özellikle biralık arpa, karpuz ve hasıl mısır ürünlerinde üretim eğilimleri ile iklimsel göstergeler arasındaki ilişkinin diğer ürünlere göre daha belirgin olduğu tespit edilmiştir. Katkı/Farklılıklar- Çalışma, makine öğrenmesi algoritmaları ile iklimsel değişkenleri üretim eğilimleriyle bütünleştirerek ürün bazında risk değerlendirmesi yapan bütünleşik bir analiz yaklaşımı sunmaktadır. Geliştirilen Bileşik Risk Skoru, tarımsal üretimde iklim kaynaklı risklerin önceliklendirilmesine katkı sağlamakta; elde edilen bulguların iklim değişikliğine uyum politikalarının geliştirilmesi, sürdürülebilir tarımsal planlama ve karar destek süreçlerinde kullanılabilecek veri temel-li bir çerçeve sunduğu değerlendirilmektedir.