Nasrettin Hoca’nın Seçili Fıkralarının Birey, Toplum ve Halk Deyişleri Ekseninde Değerlendirilmesi

Türkçe

Öz: Ulusların millî ve masalsı kahramanları vardır.Bunlar hem nesiller arasında birer kültür köprüsü hem de toplum için birer rol modeldir.Bu kahramanlar dinleyici ve okurlarına öğütler verirler, güldürürken düşündürürler, olaylar karşısında yapılması gereken tutum ve davranışlara ilişkin örnek teşkil ederler.Kahramanların toplumsal kimlikleri çeşitli yönleriyle birbirinden ayrılır ve bu yönler kahramanların ayırt edici benliklerini ortaya koyar.Cesaret, diğerkâmlık, fiziksel güç, zekâ, merhamet vb.tüm özellikleriyle kahramanlar tip hâlini alır.Anadolu'nun kültürel hafızasında yer edinmiş bir kahraman da Nasrettin Hoca'dır.Hoca; mizah yeteneğine sahip, toplumsal olaylara kayıtsız kalmayan, hazırcevap bir kişiliğe sahip olması yönüyle toplumsal bir kanaat önderi olarak öne çıkar.İsmiyle özdeşleşen fıkraları ile ünlüdür.Göle Maya Çalmak, Ye Kürküm Ye, Kazan Doğurdu, Parayı Veren Düdüğü Çalar ve nice fıkraları yüzyıllar boyunca dillerden dillere dolaşmış; nesilden nesile aktarılmıştır.Doğduğu düşünülen yerleşim yerlerinde hâlen adına şenlikler düzenlenmektedir.Bu anlamda geniş halk kitleleri tarafından benimsenmektedir.Hoca, anlatıları ile toplumun sorunlarına, sosyo-psikolojik durumlarına ve insanî ilişkilerine mizahî bir dille ayna tutmaktadır.Bu çalışmada; Nasrettin Hoca'nın kimliği hakkında verilen bilgiler ilgili literatür taraması neticesinde anlatılmıştır.Ayrıca, Hoca'nın konu alındığı seçme fıkraların; birey, toplum ve halk deyişleri açısından panoramik incelemesi yapılmıştır.Fıkraların değerlendirilmesi bahsinde dönemine ait sosyal statüler, insan ilişkileri ortaya çıkarılmış, fıkralarda yer alan sözlerin işlevleri üzerinde durulmuştur.Nasrettin Hoca fıkralarında bulunan mesaj ve öğütlerle toplumsal aksaklıkların düzeltilmesinde Hoca'nın üstlendiği misyon ortaya çıkarılacak dönemin koşulları ışığında değerlendirilerek toplumsal, kültürel yapı ve ahlâk üzerine genel bir tablo çizilmiştir.