Nehcü’l-Ferādis’te Morfolojik Yer Ödünçlemeleri

Türkçe

Türk dilinin söz dizimi çalışmalarına dâhil olan cümle ve cümlenin kuruluş aşaması ile ilişkilendirilen cümle tasnifleri hakkında çok sayıda çalışma yapılmıştır. Ancak bununla birlikte, ögelerinin dizilişine ve yüklemin yerine göre belirlenen iki ayrı cümle tipinden hareketle yapılan tasniflerde devrik – kurallı, düz - kuralsız gibi terimlerin ne kadar doğru olduğu tartışmaya açık bir husus olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, cümle tarifi ve cümle ögelerinin tasnifi konusundan ziyade cümlede biri kuruluş cümlesinin bildirimiyle cümlenin muhatabına aktarılma şartlarının bildirimi arasında bildirme karşıtlığı tesis eden, diğeri söz dizisinin fonetik uyumu temeline dayanan iki türlü yer ödünçlemesinden söz dizimi ile ilişkili olan morfolojik yer ödünçlemesi Nehcü’l-Ferādïs eseri temelinde incelenecektir. Bundan hareketle, Harezm sahasında yazılan ve Türk dil tarihi bakımından en önemli eserlerden biri olan Nehcü’l-Ferādïs’te geçen morfolojik yer ödünçlemeli örnekler tespit edilmiş olup farklı kategorilerde tasnif edilmiştir. Morfolojik yer ödünçlemesinin varlığı delilleri ile kanıtlanmış ve bunun neticesinde çeşitli hükümler çıkarılarak kayda değer tespitlerde bulunulmuştur.