MÜZİKOLOJİ VE İCRA PRATİKLERİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASINDA DİJİTALLEŞMENİN GETİRDİĞİ YENİ PERSPEKTİFLER

OpenAlex Türkçe

Bu çalışma, dijitalleşmenin müzikoloji ve icra pratikleri üzerindeki etkilerini çok boyutlu bir çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada veri temelli yeni müzikoloji yaklaşımları, yapay zekâ destekli müzikal üretim süreçleri, dijital arşivleme ve kültürel bellek uygulamaları, performans analitiği ve icra araştırmaları, dijital estetik ve streaming kültürü ile telif hakları ve dijital haklar tartışmaları tematik eksenler doğrultusunda ele alınmıştır. Araştırma, nitel bir derleme araştırması olarak tasarlanmış; sistematik tarama ilkelerine dayalı yarı sistematik (semi-systematic) bir literatür incelemesi ile tematik analiz yaklaşımı birlikte kullanılmıştır. Literatür taraması kapsamında Web of Science, Scopus, Google Scholar ve IEEE Xplore veri tabanlarında 1 Ocak 2020 ile 31 Mart 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilen taramalar sonucunda toplam 186 yayına ulaşılmış; yinelenen kayıtların çıkarılması ve ön değerlendirme sürecinin ardından 74 çalışma ayrıntılı incelemeye alınmış, tematik uygunluk ve içerik ölçütleri doğrultusunda belirlenen 44 çalışma analiz kapsamına dâhil edilmiştir. Elde edilen veriler tematik analiz yaklaşımıyla değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, dijitalleşmenin müzikoloji ve icra pratiklerinde teknik araçların çeşitlenmesinin ötesine geçen bir dönüşümle ilişkili olduğunu; müziksel bilginin üretilmesi, korunması, yorumlanması, dolaşıma girmesi ve hukukî olarak tanımlanması süreçlerinde çok boyutlu değişimlerin ortaya çıkabildiğini düşündürmektedir. Veri temelli yeni müzikoloji yaklaşımlarının repertuvar incelemelerini daha geniş ölçekli veri analizleriyle desteklediği, yapay zekâ destekli üretim sistemlerinin yaratıcılık ve özgünlük tartışmalarını yeniden görünür hâle getirdiği, dijital arşivlerin kültürel belleğin korunması ve yeniden dolaşıma sokulmasına katkı sunduğu, performans analitiğinin icra araştırmalarına veri temelli ve çok modlu bir boyut kazandırdığı görülmüştür. Ayrıca streaming platformlarının müziksel dolaşım ve dinleme pratiklerini algoritmik öneri sistemleri aracılığıyla etkileyebildiği; telif hakları ve dijital haklar bağlamındaki tartışmaların ise müzikoloji araştırmalarında hukukî ve etik boyutları daha görünür hâle getirdiği anlaşılmıştır. Sonuç olarak çalışma, dijitalleşmenin müzikoloji ve icra pratiklerinde yalnızca yöntemsel bir genişleme oluşturmadığını; bilgi üretimi, kültürel dolaşım, performans inceleme ve hukukî düzenlemeler arasındaki ilişkileri yeniden biçimlendirebilen çok katmanlı bir dönüşüm alanı sunduğunu düşündürmektedir.