XIX. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nda Ermeni Kadın Entelektüelleri

Türkçe

Bu çalışmada 19. yüzyılda dünyadaki modernleşme hareketlerinin Osmanlı Devleti üzerindeki yansımaları gayrimüslimler üzerinden ele alınacaktır. Çalışmada öncelikle Osmanlı Devleti’nde Ermeni kadınların görev yaptığı alanlara dair genel bilgiler verilecektir. Örneğin mağazalarda çalışan, tiyatroda görev alan, yazar, ressam, feminist, çevirmen, esnaf, tüccar, tekstil sektöründe çalışan Ermeni kadınlarına dair bilgiler verilecektir. Osmanlı İmparatorluğu’nda Ermeni aydınlarının modernleşme sürecine sundukları katkıdan hareketle benzer bir katkının Türk kadınları üzerinde bir etkisi olup olmadığına da yer verilecektir. Her ne kadar Müslüman ve gayrimüslim iki farklı dini yapı söz konusu olsa da dönemin entelektüel dünyasında Ermeni kadınlarının yabancı dile olan hâkimiyetleri nedeniyle pek çok Batılı kaynağı okuyabildiği bilinmektedir. Dönemin Batı dünyasındaki gelişmeleri yakından takip eden Ermeni kadın entelektüellerinin yazdıkları makaleler, görev aldıkları gazeteler, günlük yaşamdaki faaliyetleri, giyim kuşam, sanat ve sosyal yaşamdaki varlıklarıyla Batı dünyasındaki kadınlar ile Osmanlı kadını arasında bir köprü vazifesi gördüğüne işaret edilecektir. Bu çerçevede Ermeni kadınlarının Batılı dillerden Türkçeye tercüme ettikleri eserler ve yazılar aracılığıyla modernleşme sürecine bazen doğrudan bazen dolaylı da olsa katkı sunduklarına işaret edilecektir. Çalışmada ayrıca 19. yüzyılın ilk çeyreğinde başta Amerikan Board olmak üzere Amerikan, Alman, Fransız ve İngiliz misyonerler aracılığıyla edinmiş oldukları eğitim ve deneyimlerin de bu süreci şekillendirdiğine değinilecektir.