Edebiyattan Medyaya: Aşk-ı Memnu’nun Anlatı Yapısındaki Dönüşümler

OpenAlex Türkçe

Sinema, geçmişten günümüze birçok sanat dalından beslenmiş ve bu etkileşimle özgün anlatılar üretmiştir. Metinlerarasılık kuramı bağlamında özellikle sinema-edebiyat ilişkisi, sinemanın ilk yıllarından itibaren dikkat çekici bir alan olmuştur. Bu dönemde edebi eserlerin sinemaya uyarlanması, sanatlar arası etkileşimin en belirgin örnekleri arasında yer alır. Televizyonun icadıyla birlikte edebiyat eserleri bu alanda da uyarlamalara kaynak olmuş, böylece “uyarlama” kavramı sinema ve televizyon için metinlerarasılığın merkezinde yer almıştır. Bu çalışmada Halid Ziya Uşaklıgil’in klasik eseri Aşk-ı Memnu romanından üretilen farklı uyarlamalar incelenmektedir. Örneklem olarak Aşk-ı Memnu (TRT1, 1975), Aşk-ı Memnu (Kanal D, 2008) dizileri ve Bihter (Amazon Prime, 2023) filmi seçilmiştir. Metinlerarasılık çerçevesinde roman ile aynı isim ve karakterleri taşıyan bu yapımlar karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Analiz sürecinde afişler, karakterler, dönemsel atmosfer, olay örgüsü ve finaller değerlendirilmiştir. Bulgular, aynı kaynaktan beslenen uyarlamaların farklı dönemlerde ve iletişim araçlarında yeniden üretildiğini göstermektedir. Sonuç olarak, kaynak metin aynı kalmasına rağmen dizi ve filmlerin yayınlandıkları dönem ve kanal bağlamında anlatıda çeşitli değişikliklere gittikleri saptanmıştır. Böylece metinlerarasılığın uyarlamalardaki dönüştürücü etkisi ortaya konmuştur.