KÜLTÜREL ÇEŞİTLİLİK BAĞLAMINDA RİTÜELLER: GAZİANTEP HAMAM GELENEĞİNDE KURT BAŞI RİTÜELİ VE GULLEYTİN

Türkçe

Kültür olguları statik kavramlar halinde toplumsal varlığını sürdüremez ve topluma yayılamaz. İnsanların kültürel anlamlara ve kültürel kimliğe ihtiyaç duyduğu varsayımından hareketle kültürel kavramların görünür ve etkin biçimde somutlaşması toplumlar için evrensel bir ihtiyaçtır. Kültür olgularının görünür olarak somutlaştırılması ritüellerde gözlemlenir. Ritüel, toplumların geleneksel, gözlemlenebilir, tekrarlamalar ve semboller ile karakterize edilen, anlam içeren eylem biçimi olarak tanımlanabilir. Bir toplumun kültürel kimliğini ve sahip olduğu kültürel çeşitliliği ritüellerde görmek mümkündür. Ritüeller, somut olmayan kültürel miras bağlamındadır ve uygulanışları kültürün sürdürülebilirliğini sağlamak açısından önemlidir. Bu çalışmanın evreni bir toplumun sahip olduğu kültürel çeşitliliği gösteren ritüellerdir. Bir toplumun sahip olduğu kültürel çeşitliliği göstermek amacıyla Gaziantep geleneksel hamam kültüründen Kurt Başı ve Gulleytin ritüelleri örneklem seçilmiştir. Seçilen ritüellerin kültürel kökenleri araştırılmıştır ve ritüellerdeki sembolik kodlar okunarak kökenleri tespit edilmiştir. Kurt Başı ritüelinin kökeni eski Türk inanç sistemlerine ki bunlardan biri Şamanizm’dir, dayanmaktadır. Gulleytin ise Musevilerin içine girip çıkarak ruhsal arınma sağladıkları ritüelin gerçekleştiği havuza Gaziantep halkının verdiği isimdir. Ritüel, Yahudilerin dini inanç sistemi olan Museviliğe dayanmaktadır. Bu çalışmada iki farklı kültüre ait ritüellerin, uzun yıllar boyunca aynı mekânda bir arada varlık gösterdiği tespit edilmiştir. Bu durum, kültürel çeşitliliğin somut bir örneği olarak çalışmada analiz edilmiştir.