Kırsal-Ekolojik Müşterekler: İzmir Mera Alanları Vakası

Türkçe

Müşterekler, kamusal alanlar, sivil eylemler ve doğa-insan ikiliği üzerinde süregelen tartışmalar, biyomerkezci görüşlerin insan-merkezci görüşlerin karşısında konumlanmasıyla son yıllarda artış göstermiştir.Dr. Dalya Hazar, "Rural-Ecological Commons: Case of Pastures in İzmir" (Kırsal-Ekolojik Müşterekler: İzmir Mera Alanları Vakası) başlıklı doktora tezinde, kırsal-ekolojik müştereklerimiz olan biyoçeşitlilik, flora ve fauna (özellikle böcek çeşitliliği ve arıcılık), kırsal kalkınma, erozyonun önlenmesi ve kırsaldaki müşterek kültür ve geleneğin korunması açılarından çok önemli olan mera alanlarını planlama perspektifinden ele almaktadır.Müşterekler, kamu kullanımına ve erişimine açık, kullanım hakkının mülkiyet hakkından üstün olduğu, herkese ait olan ortak zenginliklerimizdir.Müştereklerin türleri, hava, su, orman ve mera alanları gibi "ekolojik müşterekler" ya da yollar, kamusal alanlar ve toplu taşım sistemleri gibi kamu malı olarak tanımlanabilecek "kentsel müşterekler" olarak ikiye ayrılmaktadır.Mülksüzleştirerek birikim, toprağın ve müştereklerin metalaşması, çitleme (çevreleme) hareketleri ve ekolojik sürdürülebilirliğin azalması, kullanım değeri değişim değerinden üstün olan müştereklere dair temel problemlerden bazılarıdır.Toprağın metalaşması müştereklerin kullanım değerinin değişim değerine feda edilmesi ve özelleştirilmesini beraberinde getirir.Bu durumun müşterek alan ve özel alan arasında yönetsel ve sosyal bir ayrışmaya sebep olduğunu söyleyebiliriz.6360 sayılı Bütünşehir Yasası öncesinde köy tüzel kişiliğine bağlı olan köy ortak alanları kırsal müştereklerimizdir.Mera alanları, köylerin mahalle statüsüne geçirilmesi ile artan kentleşme baskısı sonucunda maden ve enerji sektörleri ile kamu yatırımı talepleri önceliğiyle başka amaçlar için kullanıma tahsis edilebilmektedir.Yerelde merkezileşme, bugün halen devam etmekte olan uygulama karışıklıklarına sebep olmakta ve kır ve kent arasındaki ayrımı belirsizleştirmektedir.Bu düzenlemeler sonucunda mera, tarım ve orman alanları kaybedilme riskiyle karşı karşıya kalmaktadır.Kırsal ve kentsel alanlar yapıları bakımından farklı ihtiyaçlara sahiptir ve mevcut yasada böyle tarif edilmemiş olsa da "kırsal mahalleler" ve "kentsel mahalleler" olarak ayrı şekilde değerlendirilmeleri gerekmektedir.Öte yandan, 6360 sayılı Bütünşehir Yasası, kırsal alan planlamasını ve Büyükşehir Belediyeleri tarafından uygulamaların takibini kolaylaştırması açılarından potansiyeller de barındırmaktadır.Hazar'ın tez çalışması, müşterekler ve kır-kent çeperi kavramları, mera alanları üzerindeki başlıca çatışmalar, ilgili yasal düzenlemeler, medya analizi, seçilen 50 köyde vaka alanı çalışması, eDPSIR nedensel analiz modeli uygulaması ve tezin genel bulguları olmak üzere yedi bölümden oluşmaktadır.Araştırmasının birinci bölümünde, Hazar, müşterekler ve kır-kent çeperi kavramlarına değinmektedir.Doğanın ve müştereklerin