Nasîrüddîn-i Tûsî’nin İhtiyârât’ının Türkçe Tercümeleri -Manzum Tercüme Ahmed-i Dâ‘î’nin mi?-

Türkçe

Yıldız ilmini iki bölüme ayıran eski zamanların astronomi âlimleri bu ilmin, yıldızların bir insanın doğumu sırasında bulunduğu yere bakarak kehanette bulunmayla ilgili olanına “mevâlid”, hangi zamanda hangi işin yapılması gerektiğine dair bilgilerle ilgili olanına ise “ihtiyârât” adını vermişlerdir. Literatür incelendiği zaman “ihtiyârât” konulu birçok metnin yazıldığı görülmektedir. Bunlardan birinin yazarı Meraga Rasathanesi’nin kurucusu Nasîrüddîn-i Tûsî’dir. Türkiye’deki kütüphanelerde de İhtiyârât’ının farklı adlarla istinsah edilmiş yazma nüshalarına rastlamak mümkündür. Tûsî’nin bu manzum metninde Ay’ın on iki burcu seyri esnasında bulunduğu burca göre insanların yapması ve yapmaması gereken şeyler sıralanmaktadır. Bu makalede Tûsî’nin manzumesinin tespit edilen üç Türkçe tercümesi tanıtılacaktır. Bu tercümelerden biri manzum olup her bölümde önce Tûsî’nin Farsça metnine, sonra da her bölümün ardından onun Türkçe tercümesine yer verilmesi şeklinde tertip edilen Millet Kütüphanesi Ali Emîrî Farsça 641/2 numarada kayıtlı metindir. Diğer iki tercüme ise mensurdur. Bunlar Çorum Hasan Paşa Kütüphanesi 539/1 numarada ve Köprülü Kütüphanesi, Mehmed Asım Bey Bölümü 727/5 numarada bulunmaktadır. Çalışmada sırasıyla önce konuyla ilgili bilgi verilmiş, sonra üç tercümenin muhtevası mukayese edilmiş, manzum tercümenin Ahmed-i Dâ’î’ye aidiyeti meselesi tartışılmış ve son olarak da üç tercüme metnin yazıçevrimi yapılmıştır.