Anlama Etkisi ve Belâğî İncelikleriyle Kur’an Düzleminde “İfti‘âl” Kalıbı

Türkçe

Kur’an, hayatın tüm safhalarında varlık gösteren ve bireysel/toplumsal düzlemde derin etkiler meydana getiren ilahî bir hitaptır. Onun doğru anlaşılmasına yönelik ilmî çabaların büyük ehemmiyeti vardır. Bunun öncelikli şartlardan biri, onun nazil olduğu Arapçanın dilsel yapısını ve ifade inceliklerini kavramaktır. Bu çalışmada, sarf ilminin önemli bablarından olan ve Kur’an’da yaygın bir biçimde kullanılan “iftiʿâl” kalıbı ele alınmıştır. İftiʿâl babı, mübalağa, müşâreket, ittihâz, mutâvaʿat, tahyîr ve izhâr gibi çeşitli anlam vecihlerine sahip olmasıyla dikkat çekmektedir. Ayrıca, sülâsî mücerred kökten türeyen humâsî mezîd babları arasında kullanım sıklığı ve kendine özgü şekilsel dönüşümleri bakımından temayüz etmektedir. Çalışmada bu kalıbın morfolojik yapısı, kalıbın şekilsel değişiklikleri, çekim özellikleri ve türevleri incelenmiş; Kur’an’daki kullanımları, istatistiksel ve anlamsal olarak değerlendirilmiştir. Araştırma, betimleyici ve dilbilimsel tespit ve değerlendirmeleri barındıran bir yöntemle gerçekleştirilmiştir. İftiʿâl babının Kur’an’da îcâz ve iʿcâz sanatının yansıması olarak farklı anlamlar ihtiva ettiği, humâsî fiil kalıpları arasında en çok kullanılanlardan biri olduğu, çalışmada elde edilen önemli bulgulardır.