Ahter Gazetesi’nin İlk Sayısında Maarif ve Cehalet: Devlet, Halk ve Dinî Sorumluluk Bağlamında Bir Modernleşme Söylemi

İngilizce (OpenAlex)

Bu çalışma, Ahter Gazetesi’nin ilk sayısında yer alan maarif ve cehalet temelli söylemi, devlet, halk ve dinî sorumluluk bağlamında incelemektedir. 19. yüzyılda İran ve Osmanlı modernleşme süreçlerinde basın, haber aktaran bir mecra olmanın ötesinde, toplumsal dönüşümün ideolojik taşıyıcısı olarak öne çıkmıştır. Ahter, cehaleti geri kalmışlığın kaynağı, maarifi ise ilerleme ve hürriyetin temeli olarak sunmuş; eğitimi bireysel tercih olmanın ötesinde, hem devletin hem de halkın omuzlarında taşınması gereken müşterek bir sorumluluk olarak tanımlamıştır. Gazetenin söyleminde maarif, dünyevî ilerlemenin yanı sıra imanî bir vecibe şeklinde konumlandırılmış, Kur’ân ve hadis referanslarıyla dinî meşruiyet kazanmıştır. Avrupa toplumlarının ilerlemesi ile Müslüman toplumların geri kalışı karşılaştırılmış; özellikle halkın gayreti ve fedakârlığı modernleşmenin temel dayanağı olarak vurgulanmıştır. Bu çerçevede Ahter, yalnızca Osmanlı–İran ilişkilerinde sınırlı kalmamış, bütün İslam dünyasında modernleşme, hürriyet ve meşrutiyet fikirlerinin yaygınlaşmasında önemli bir entelektüel platform işlevi üstlenmiştir.