Sebep ve Sonuçları İtibariyle Ehâbîş ve Kureyş Arasında Hilf Uygulamaları (Kusay Yönetiminden Bi’sete Kadar)

Türkçe

Kusay b. Kilâb, M. 5. asırda Kudâa’nın ve akrabası Benî Kinâne’nin desteğiyle Huzâa kabilesini mağlup ederek Mekke’nin yönetimini ele geçirmiştir. Mekke’de mevcut olan idari ve dini yapıyı daha da sistemli hale getiren Kusay, hâkimiyetinin devamlılığı için ivedi bir şekilde ittifaklar kurmuştur. Bu çalışmada onun en önemli müttefiki olan, çoğunluğu Benî Kinâne’ye, bir kısmı Huzâa’ya ve Benî Hûn b. Huzeyme’ye mensup olan kabileler topluluğundan ibaret olan ehâbîşle yaptığı ve bi’sete kadar devam eden hilf(ittifak) uygulamaları ele alınmaktadır. Kabileciliğin hâkim olduğu Arap yarımadasında sıra dışı bir birlik olan ehâbîş topluluğu ile imzalanan hilfler, Tihâme ve Hicaz bölgesinde yeni bir siyasi oluşuma yol açmıştır. Bu durum, imzalanan hilflerin sebep ve sonuçları itibariyle etraflıca irdelenmesini gerekli kılmaktadır. Çalışmada ehabiş kitlesinin mahiyetini tespit etmek amacıyla öncelikle kavramsal analiz yapılmış, ardından sebep-sonuç ilişkilerini ortaya koymak üzere imzalanan hilf uygulamaları etraflıca ve tüm dinamikleriyle irdelenmiştir. Dolayısıyla makalede nitel araştırma desenine dayalı tarihsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Kureyş- ehâbîş dayanışması üzerinden bölgenin siyasi, dini ve ekonomik gerçekliği tespit edilirken de söz konusu ittifaklar kronolojik ve analitik bir yöntemle incelenmiştir. Çalışmada müttefik ehâbîşin, Kureyş’in ve Mekke’nin yılmaz savunuculuğunu yapmış bir kabile konfederasyonu olduğu tespit edilmiştir. Kureyş adına kurucu Kusay’ın başlattığı ehâbîşle ittifak zemini ve hilf sürecinin, Abdülmuttalib’e kadar Kureyş liderleri tarafından sürekli yenilenerek yürürlükte kaldığı görülmüştür. Ehâbîşin tavizsiz dayanışma ruhu ve çabasının, Mekke’de ehâbîş olarak adlandırılan köle kitlesiyle zaman zaman karıştırıldığı veya indirgemeci bir bakışla değerlendirildiği fark edilmiştir. Ehâbîş hilflerinin, öncelikle Mekke’nin maddi-manevi dokunulmazlığına, bunun yanı sıra Kureyş’in otoritesine, siyasi ve ticari hayatına yadsınamaz katkılar sunduğu ortaya konmuştur. Her iki tarafın sadık kaldığı bu dayanışma sayesinde Kureyş’in, ehâbîşe göre daha fazla maddi-manevi kazanım elde ettiği sonucuna varılmıştır.